Wat haalt vijf dagen hongerstaking voor Palestina uit?
“Het kleine België zal Israël niet doen plooien”, zegt buitenlandminister Maxime Prévot (Les Engagés) daags na de mars tegen het geweld in Gaza op 15 juni. Wat haalt een handvol hongerstakers dan uit? Toch is dit de actie waar een bont gezelschap van Palestijnen, Belgen en andere nationaliteiten op 16 juni aan begint in House of Compassion, de Brusselse themakerk gewijd aan rechtvaardigheid.
Ze beantwoordden hiermee de oproep van de Palestijnse journalist Omar Karim die eerder al 60 dagen in hongerstaking ging om het geweld in Gaza aan te klagen, en sluiten aan bij een breder Europees initiatief ‘Hunger Strike for Justice in Palestine’.
Meer dan 150 hongerstakers namen al deel in onder meer Frankrijk, Zwitserland, Nederland, Duitsland en Spanje. Ze vragen respect voor het internationaal recht en roepen de Europese Unie op al het mogelijke te ondernemen om de ‘genocide en de apartheid’ aan banden te leggen.
Overigens moeten alle diplomatieke, economische en militaire banden met de staat Israël stopgezet worden, vinden ze. Ten slotte eist men nog dat alle vluchtelingen en asielzoekers uit Palestina ondersteuning moeten krijgen in Europa.
Vijf dagen lang slapen de hongerstakers in de kerk en drinken enkel koffie, thee en gesuikerde dranken. In de kerk worden foto’s, teksten en installaties opgesteld die het onrecht in Gaza aanklagen en oproepen tot vrede, hoe ongrijpbaar die vrede op dit moment ook lijkt te zijn.
Sympathisanten en nietsvermoedende toeristen lopen de hele dag de kerk in en uit, sommige sluiten zich aan bij de actie. Op het einde zijn ze met meer dan 80, een tiental die één of meerdere dagen in de kerk verblijven en vasten, anderen die van op afstand deelnemen.
Er zijn dagelijkse stiltecirkels, lezingen, filmvoorstellingen, getuigenissen van andere activisten. Brigitte Herremans (UGent) komt duiding geven, de Ierse dichter Stephen Mulligan komt werk voordragen uit zijn bundel ‘101 gedichten voor Gaza’.
Een 40-tal mensen kijkt naar de documentaire film No other land over Basel Adra, een jonge Palestijn uit Masafer Yatta (Westelijke Jordaanoever). Samen met Yuval Abraham, een Israëlische journalist, legt hij de jarenlange systematische vernietiging van zijn dorp vast, nadat het gebied door het Israëlische leger als oefenterrein wordt bestempeld.
Bulldozers vernielen huizen, scholen, speelpleinen, waterputten, bewoners vluchten in grotten of tenten. Terwijl het Israëlische leger bruut tekeer blijft gaan in Gaza, blijven kolonisten en de regering-Netanyahu de Westelijke Jordaanoever verder terroriseren en innemen.
De activiste Sanjee Goonetilake komt vertellen over de gesprekken over Israël-Palestina die plaatsvinden in het Europees parlement. Terecht stelt ze zich de vraag waar Europa gebleven is met de zes kernwaarden waaraan elke buitenlandse samenwerking moet worden getoetst: menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, rechtsstaat, respect voor mensenrechten.
Vele landen hebben om kleinere schendingen zwaardere sancties opgelegd gekregen. Bondgenoten laten we begaan. Waarom die dubbele standaarden vraagt een groot deel van het globale Zuiden zich af?
Wat haalt het uit? Dit is de foute vraag. Is er een andere keuze? Welke vormen het verzet ook krijgt, stil blijven is geen optie meer. Actie en verzet krijgen vele vormen.
Enkele ‘Marcheurs de Gaza’ komen getuigen over hun actie. Het is een groep mensen die naar Caïro vliegt en vandaaruit Gaza willen binnenkomen. Het is weinigen gelukt. Bij enkelen begon de boycot al op de luchthaven van Caïro, bij anderen bij aankomst in het hotel. Hun verhalen zijn aangrijpend. Netanyahu’s arm reikt tot ver in Egypte.
Dr. Pascal André, spoedarts gespecialiseerd in infectieziekten, trok enkele maanden op missie in Gaza. Samen met andere artsen en verpleegkundigen is hij één van de initiatiefnemers van ‘Hunger Strike for Justice in Palestine’. Sterk aangedaan door het drama dat zich in Gaza afspeelt en het wegkijken van Europese leiders gaan ze in hongerstaking in verschillende Franse steden.
Voor het eerst in de geschiedenis voeren artsen een hongerstaking – niet voor sociale rechten, maar om de mensheid te redden, omdat wat zij hebben gezien de gruwel overstijgt.
Via een videoverbinding getuigt hij: “De genocide die momenteel plaatsvindt in de Gazastrook is een schending van het internationaal recht. De geschiedenis zal het stilzwijgen van onze politieke leiders beoordelen – jullie zullen veroordeeld worden.”
Ook zijn zoon dr. Baptiste André gaat via videoverbinding in gesprek met de activisten in House of Compassion. Als arts nam hij deel aan de Freedom Flotilla, een humanitair schip dat probeerde de blokkade van Gaza te doorbreken. Deze boot werd gekaapt door de Israëlische marine in internationale wateren. De 12 opvarenden werden gearresteerd en werden verplicht allerhande valse verklaringen af te leggen alsof dit schip een bedreiging zou vormen voor Israël.
In Brussel vinden nu dagelijks manifestaties plaats op het Luxemburgplein bij het Europees parlement, aan het Schumanplein voor de Europese raad van ministers, aan het Beursgebouw, aan het Centraal Station en vele andere plaatsen.
Omar neemt de hongerstakers uit House of Compassion mee om op te treden als figuranten in één van de acties.
Tom D’Haeyer
House of Compassion, Brussel
Scheutist Jan Reynebeau is een deelnemer aan de hongerstaking in House of Compassion. Hij houdt een dagboek bij:
“Het is de tweede dag van de actie. Geen ontbijt, geen geurende koffie, en nog andere dingen niet. Op een tafel dicht bij de slaapruimte staan thermossen met warm water en koffie. Er is thee en suiker. En gewoon water. Ik neem een kop thee, op doktersadvies. Waarom dat beter is dan koffie ben ik ondertussen vergeten.”
“Ik vraag me af waar ‘de anderen’ ondertussen zijn. Ik zie er één scrollen op een smartphone, een ander geconcentreerd bezig met een laptop, allebei mannen. Een derde zit rustig en devoot te mediteren voor het hoogaltaar, een vrouw.”
“Ikzelf ga naar de stille ruimte van House of Compassion waar doordeweekse bezoekers ofwel wat rust en inkeer komen vinden of gewoon de architecturale mooie kleine ruimte komen bezichtigen. Ik heb het boekje meegenomen met de Bijbellezingen van elke dag en sta stil bij Paulus 2 Kor 6, 1-10: vrij vertaald: ‘Wanneer het nodig was heb ik je gehoord. Toen de tijd er was om te handelen heb ik je gedragen’.”
“Het werd in onze gemeenschap van oudere paters en broeders gelezen terwijl ik in de metro zat op weg naar hier. Zij in Zuun, ik hier in de Begijnhofkerk. Ieder heeft zijn eigen verhaal. De Gazanen ook. Tenminste zij die het nog kunnen vertellen.” (Jan Reynebeau, 17/6/2025)
“Om 11 uur wordt de kerkdeur geopend. Er komen mensen binnen. Uit nieuwsgierigheid, uit sympathie en solidariteit. Vertrouwelingen van House of Compassion, maar ook anderen. Eén heeft thee meegebracht, een ander vraagt waarmee we kunnen worden geholpen. Nog een ander wil aansluiten bij de actiegroep. Af en toe wordt een opposant gemeld.”
“In de namiddag worden we online in contact gebracht met deelnemers die hongeren van thuis uit. Er wordt wat over en weer gepraat. De voorpagina van De Standaard van deze morgen geeft stof tot commentaar: ‘Europa is de belangrijkste klant van de Israëlische wapenindustrie’. Tienduizenden mensenlevens wegen niet op tegen miljarden euro. Niet alleen in Palestina. Als we dat weten, mogen we dan nog zwijgen?”
“Bij valavond komen we samen voor een halfuurtje ‘circle of silence’, gisteren in de stille ruimte van de kerk, vandaag op het pleintje voor de kerk. Gisteren in stilte, vandaag met enkele mensen die iets willen vertellen.”
“Ik ben geraakt door wat iemand leest: ‘Hoop is niet optimisme. Het is de wil en de capaciteit van een mens om verwachtingen niet uit te doven, maar het te laten branden, met veel geduld, over tijd en ruimte, tot – eindelijk! – mensen elkaar in de ogen durven te zien, en besluiten elkaar het leven te gunnen’.”
“De film ‘No Man’s Land’ die we nog te zien krijgen, vertelt het verhaal van Palestijnse dorpen die door het Israëlische leger met het nodige geweld worden vernietigd. Ze moeten plaats maken voor joodse nederzettingen. Het is het verhaal van ontheemde families, van mensen, vaders, moeders, kinderen, nergens meer thuis, altijd op de vlucht.”
“Vandaag is zwaar geweest. De moeheid en loomheid van deze morgen is de hele dag gebleven. Iets voor middernacht kruipen we het bed – het bed!? – in. De derde dag zit erop.” (Jan Reynebeau, 19/6/2025)
“Eentje onder ons, een jong meisje, heeft gisterenavond afgehaakt. ‘Het is me mentaal te zwaar geworden’, zegt ze, ‘maar ik kom morgen wel terug om bij jullie te zijn’. Als kwetsbare mensen zetten we ons in voor anderen. Dat kost iets, en heeft ook grenzen: wat kan ik vandaag aan? Hoe sta ik tegenover leed en flagrant onrecht en het stilzwijgen van politici, ook wanneer humanitair en internationaal recht aan de laarzen worden gelapt in Israël, Oekraïne, Soedan, Congo en waar ook? Wat doe ik eraan? Stilzwijgen kan niet meer. Er zijn vele vormen van solidariteit.”
“Ik neem aan deze actie deel omdat ik het fysiek nog aan kan en vrij ben van verantwoordelijkheden. Vrijwillig aan den lijve ervaren wat honger is, zoals anderen dat verplicht moeten ervaren, maakt me bewust van eigen kwetsbaarheid en eigen grenzen.”
“Het doet me duidelijker inzien wat in het leven belangrijk is, wat voorbijgaat en wat blijft, wat leven brengt en wat vernietigt. Enkel als kwetsbare mens kan ik de andere ontmoeten als evenwaardig.” (Jan Reynebeau, 20/6/2025)
“We zijn aan de laatste uurtjes toe. Gisteren is nog een aantal mensen zich bij ons komen aansluiten en brengen de nacht hier door. Dat brengt het totaal op een 80-tal mensen die – elk op hun manier – heeft deelgenomen aan de actie.”
“De nacht is goed geweest, maar ik voel me opnieuw moe. We moeten het ‘kamp’ opbreken, het veldbed plooien en de slaapzak opvouwen. De plaats moet vrijgemaakt worden en proper zijn. Misschien komen er andere actievoerders opdagen, misschien niet. Deze actie was voorzien als een keten waarbij zoals een schakel op andere plaatsen, of hier, de hongeractie zou worden voortgezet.”
“De vijf dagen op water en thee zitten erop. Een nieuwe ervaring. Een ander soort inzet. Resultaten en onmiddellijke oplossingen moeten we niet verwachten. Beleidsmakers zijn niet onder de indruk van ons doen en laten. Maar de wereld weet dat er in Israël een rode lijn is overschreden.”
“Dat mag niet meer verzwegen worden. We weten het en we zien het. Spreek er dan over. Doe er iets mee. Hongeren is één van die acties: voelen wat het is te hongeren en kwetsbaar te zijn. Het is een teken van solidariteit. Elk teken heeft betekenis, voor mezelf, maar ook voor de ander.”
“Het meest aangrijpende teken was de verbinding die Omar, onze Palestijn, via smartphone maakte met zijn vrienden in oorlogsgebied: ‘We are here with our friends in Brussels, who care for you’.”
“We zagen hun gezichten en zij zagen ons. Ze zijn op de hoogte dat we over hen spreken. En dat doet hen deugd. Ze worden er niet beter van en niet vrijer, maar ze weten dat ze opnieuw mens-waardig zijn omdat andere mensen om hen geven.” (Jan Reynebeau, 21/6/2025)
Een andere deelnemer aan de hongerstaking, Eric Gijssen, schrijft:
“Het lijden in Gaza is nu al 20 maanden bezig. Op een plek die voordien al een openluchtgevangenis was. In een conflict dat al 77 jaar bezig is. De wereld kijkt niet weg, maar doet niets, of toch niet veel. Europa is deels medeplichtig: het lijkt business as usual met de levering van wapens en wapenonderdelen, het associatieverdrag met de EU…”
“Tegelijkertijd komen er opeens een heleboel acties samen: de Flotilla richting de kust van Gaza, de ‘March on Gaza’ (Rafah) vanuit Egypte, de individuele hongerstakers voor de gebouwen van de EU, de Mars van de Gevangenen, de Rode Lijn-demonstraties zoals in Nederland (150.000 mensen) en België (100.000 mensen) … Is dit een momentum?”
“Voor mij is het belangrijk om dit aan de zijde van Omar te kunnen doen: die uit Gaza komt en wiens familie daar nu nog zit. Ook al zijn het voor mij slechts 5 dagen hongerstaken, uit solidariteit: daarna ga ik weer eten, en gaat mijn leven door. Voor hem is het een zaak van leven of dood, een noodzaak.”
“Dat voelde je ook gedurende de week: zijn drive, hij heeft de hele kerk op zijn kop gezet, als één luide schreeuw (een beetje zoals De Schreeuw van Munch) en hij kan niet stoppen.”
“Soms had ik het moeilijk. We kregen herhaaldelijk kritiek dat we eenzijdig over Palestina spraken in de kerk, dat we geen aandacht hadden voor de Israëlische slachtoffers, voor de extreem gewelddadige aanvallen van Hamas op 7 oktober 2023… en ik ben daar gevoelig voor.”
“Als iemand heel stellig A zegt, dan zeg ik al gauw: ‘Ja, maar… er is toch ook B?’ En als een andere dan B zegt, begin ik over A. Er zijn altijd twee kanten aan een verhaal. En we moeten luisteren naar beide zijden. Ik wil niet graag partijdig zijn.”
“Als ze roepen tijdens een mars: ‘Israël, Go to Hell!’, dan roep ik niet mee. En ook bij ‘From the River to the Sea’ voel ik mij ongemakkelijk: niet voor mijzelf, maar omdat ik weet dat het veel mensen schrik aanjaagt (al is Israël zelf bezig met een eigen ‘from the river to the sea’).”
“Maar nu, met die afgelopen 20 maanden, het conflict Israël-Palestina, de gruwel in Gaza, maar ook al daarvoor: de openluchtgevangenis die Gaza al zo lang is, de apartheid, de uitzichtloosheid. En de wereld die Israël veroordeelt (met VN-resoluties als sinds 1948!) maar toch al decennia niets doet… ik moet nu partij kiezen (en dus deed ik mee).”
“In House of Compassion willen we verbinden, dialoog creëren. Vaak lijkt het dat we in House of Compassion met onze activiteiten steeds dezelfde (kleine) groep van gelijkgezinden bereiken, dat we preken voor eigen parochie. Nu liep iedereen binnen in onze kerk, zelfs de tegenstanders van onze actie. Jong en oud, van alle afkomsten en religies. Brusselaars, activisten uit heel Europa, maar ook nog steeds de toeristen. Het was een soort Parque Central waar iedereen ’s avonds samenkomt, open van 11 uur ’s ochtends tot 11 uur ‘s avonds.”
“De hele week was een zoete inval van activisten – individueel en in groep, buren, toeristen, scholengroepen, stadswandelaars met gids, nieuwsgierigen die over onze actie hadden gelezen in de (sociale) media en dus ook de nodige journalisten. Zelfs rapper en influencer Frenetik kwam erop af!”
“House of Compassion was een actieplek voor iedereen. Omar deed dat misschien tot in de kleinste hoekjes van de kerk, maar het mooie was: iedereen deed mee vanuit de eigen invalshoek, het eigen temperament, vanuit een diep geloof of hands on activisme, met eigen ideeën en in de loop van de week werd dat een heuse co-creatie!”
“De som van het geheel was groter dan de delen. Nog extra doordat er elke dag en avond activisten neerstreken van andere groepen, van de March to Gaza, de wandelaars van Parijs naar Brussel, de demonstranten van de Beurs en de Brouckère.”
“Mensen vonden hun plek in de kerk deze week. Isabel – zuster van de Sagrada Familia (Heilige Familie) – afkomstig uit Guatemala, op missie in het oosten van Congo. Daar moest ze vluchten voor de oorlog. Ze wacht nu in België tot ze terug kan keren naar Goma.”
“Ze kwam de eerste dag naar het avondprogramma. Voelde: ‘ik moet hieraan meedoen’ en ging thuis haar spullen halen om de rest van de week in de kerk te blijven slapen en mee te vasten.”
“Wat er in Gaza gebeurt, raakt mensen in de hele wereld, maar voor haar was er ook een directe link met de gruwelijkheden die ze in Goma heeft gezien. Zij en anderen die aansluiten, geven mij een groot gevoel van verbondenheid, dat we één zijn als mensheid en allemaal vrede en gerechtigheid willen.”
Lees verder (inhoud juni 2025)
