Defensie is niet genoeg: waarom veiligheid meer vraagt dan tanks en drones
De Belgische regering heeft beslist: het defensiebudget gaat fors omhoog. Tegen 2029 moet ons land de NAVO-norm van 2 procent van het BBP halen, en tegen 2034 zelfs 2,5 procent. Daarmee gaat België van een van de laagste defensie-investeerders in Europa naar een middenmoter. De logica lijkt onweerlegbaar: in een wereld van oorlog in Oekraïne, spanningen rond Taiwan en cyberdreigingen is investeren in defensie een evidentie.
Maar de andere kant van de balans krijgt veel minder aandacht. Want veiligheid is meer dan militaire macht alleen. Als we tegelijk veel te weinig investeren in ontwikkelingssamenwerking, wetenschap en klimaatbeleid, bouwen we op een fragiel fundament. Dan lossen we de kortetermijnproblemen op, terwijl de structurele oorzaken van instabiliteit blijven etteren.
België in cijfers
Defensie: België spendeert momenteel 1,3 procent van het BBP aan defensie. Dat wordt versneld opgetrokken naar 2 procent (ongeveer 6 miljard euro/jaar) en daarna naar 2,5 procent. In totaal voorziet de regering-De Wever 34 miljard euro extra investeringen in wapensystemen, luchtverdediging, cyberveiligheid en ruimtevaart.
Ontwikkelingssamenwerking: in 2023 ging er 2,6 miljard euro naar officiële ontwikkelingshulp (ODA), goed voor 0,44 tot 0,48 procent van het BNI. Dat blijft onder de internationale VN-norm van 0,7 procent die al in 1970 was afgesproken. België beloofde dit percentage wettelijk te halen, maar hinkte al jaren achterop. De regering-De Wever wil er met de hakbijl doorgaan: 25 procent minder is het cijfer dat sinds februari circuleert, maar het zou nog meer kunnen worden.
Onderzoek en innovatie: met 3,3 tot 3,4 procent van het BBP behoort België tot de koplopers in de EU. Maar federale investeringen groeien slechts beperkt en kunnen bij budgettaire spanning makkelijk onder druk komen te staan. De regering kondigde echter saneringen aan van 6,6 procent in het eerste jaar, oplopend tot 15,7 procent tegen het einde van de regeerperiode.
Klimaat: volgens het Federaal Klimaatdepartement moet België jaarlijks tot 25 miljard euro extra investeren om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn. Vandaag zitten we ver onder die lijn.
Het bredere plaatje
België staat niet alleen in deze verschuiving van prioriteiten. Overal in Europa stijgen de defensiebudgetten. Polen spendeert inmiddels meer dan 4 procent van zijn BBP aan defensie, de Baltische staten overschrijden 2,5 procent en Duitsland lanceerde een speciaal defensiefonds van 100 miljard euro. In dit gezelschap lijkt de Belgische ambitie bescheiden.
Maar tegelijk zien we dat bijna geen enkel Europees land de internationale norm van 0,7 procent voor ontwikkelingssamenwerking haalt, terwijl die afspraak al meer dan vijftig jaar bestaat. De Europese gemiddelde score blijft steken rond 0,54 procent.
Ook de klimaatfinanciering loopt achter: rijke landen beloofden 100 miljard dollar per jaar te mobiliseren voor ontwikkelingslanden, maar pas in 2022 werd dat bedrag voor het eerst gehaald – en dat terwijl de VN berekent dat minstens 2.400 miljard dollar per jaar nodig is voor een geloofwaardige transitie.
De val van het kortetermijndenken
Een eenzijdige focus op defensie dreigt de veiligheid op lange termijn te ondermijnen. Want ontwikkelingssamenwerking is geen liefdadigheid, maar een veiligheidsinstrument.
Investeren in gezondheidszorg, onderwijs, landbouw en basisinfrastructuur in fragiele staten voorkomt dat kleine crisissen escaleren tot gewapende conflicten die vroeg of laat ook Europa bereiken.
Elke euro die we besteden aan het versterken van de veerkracht in het Globale Zuiden kan tienvoudig besparen op de kosten van militaire interventies of opvang van vluchtelingen. Door ODA af te bouwen of niet te laten meegroeien met defensie, neemt België het risico dat instabiliteit elders in de wereld sneller onze eigen grenzen bereikt.
Klimaatuitgaven zijn minstens even cruciaal. De stijgende temperaturen leiden tot droogtes, overstromingen en mislukte oogsten, die op hun beurt honger, migratie en politieke instabiliteit voeden.
Het uitstellen van klimaatmitigatie en adaptatie betekent dat deze problemen exponentieel groter en duurder worden. België zal de gevolgen niet kunnen afwenden, hoe sterk ons leger ook wordt. Een tank kan geen rivier tegenhouden die buiten haar oevers treedt, en een raketschild kan geen voedselcrisis afwenden die miljoenen mensen tot migratie dwingt.
Door klimaatuitgaven te vertragen, zadelen we onszelf op met een veel hogere veiligheidsfactuur in de toekomst.
Naar een brede veiligheidsagenda
Veiligheid is dus breder dan militaire slagkracht. Ze vraagt om een geïntegreerde visie die ook wetenschap, samenwerking en duurzaamheid centraal zet. Dat betekent dat we ontwikkelingssamenwerking niet mogen beschouwen als een luxe, maar als een fundament van stabiliteit.
Het betekent dat we klimaatbeleid niet mogen uitstellen tot er ‘budgettaire ruimte’ is, maar dat we het moeten zien als een investering in weerbaarheid. En het betekent dat we wetenschap en innovatie niet mogen verengen tot defensieprogramma’s, maar moeten benutten voor oplossingen die hele samenlevingen sterker maken.
België kan zich internationaal profileren door niet alleen zijn defensie op te trekken, maar tegelijk ook de 0,7-procent-norm voor ontwikkelingssamenwerking waar te maken en versneld te investeren in klimaatneutraliteit.
Dat zou ons land geloofwaardigheid geven en aantonen dat we veiligheid in al haar dimensies ernstig nemen.
Schijnzekerheid
Defensie versterken is begrijpelijk en soms noodzakelijk. Maar als we daarvoor moeten inleveren op de domeinen die de wortels van onveiligheid aanpakken, bouwen we slechts een schijnzekerheid.
Echte veiligheid vraagt meer. Niet of-of, maar én-én: een defensie die beschermt tegen acute dreigingen, en tegelijk een visie die structurele risico’s vermindert via ontwikkelingssamenwerking, wetenschap en klimaatbeleid. Alleen zo kunnen we ervoor zorgen dat we morgen niet alleen sterker, maar ook werkelijk veiliger zijn.
Koen Stuyck
Lees ook: de Doordenkers van Knack.be: ‘Veiligheid en Veerkracht’
Knack publiceerde afgelopen zomer een uitgebreid zomerdossier over ‘Veiligheid en Veerkracht’. Het gaat om opiniestukken van de meest diverse groepen en denktanks die ook toegankelijk zijn voor niet-abonnees.
Van defensie tot burgerbescherming, van digitale veiligheid tot maatschappelijke weerbaarheid: de uitdagingen zijn complex en onderling verweven. In deze zomerreeks gaan zes denktanks op zoek naar hoe we in België en Europa stand kunnen houden in een onzekere wereld: https://www.knack.be/dossier/doordenkers-van-knack-veiligheid-veerkracht/
OESO: Official Development Assistance (ODA) https://www.oecd.org/en/topics/official-development-assistance-oda.html
UNCTAD: Aid at the crossroads: Trends in official development assistance (April 2025) https://unctad.org/publication/aid-crossroads-trends-official-development-assistance
Focus2030: Understanding development aid https://focus2030.org/Understanding-development-aid
Our World in Data: What is foreign aid? How “Official Development Assistance” is measured https://ourworldindata.org/what-is-foreign-aid
Lees verder (inhoud september 2025)
