Vijf vragen en antwoorden over het WK Wielrennen in Rwanda

Gepubliceerd · Geüpdatet

Zondag 28 september moest het hoogtepunt worden van het WK Wielrennen 2025 in Kigali: Rwandees president Paul Kagame die een gouden WK-medaille uitreikt aan de Sloveense wereldkampioen Tadej Pogacar. Een historisch moment voor velen, gezien het de eerste keer was dat dit wereldevenement neerstreek op Afrikaanse bodem. Maar de keuze voor Rwanda roept ook heel wat vragen op. Het land wordt immers herhaaldelijk genoemd in VN-rapporten over steun aan de M23-rebellen die het oosten van Congo terroriseren. Terwijl Rwanda zich internationaal profileert als sportland, vallen er in buurland Congo dagelijks onschuldige slachtoffers. Is dit sportieve glans of pure sportswashing? Vijf vragen voor Eva Demaré, Congo-expert bij 11.11.11.

1. Is Rwanda een geschikt land om het WK Wielrennen te organiseren?

Neen. Hoofdstad Kigali is prima uitgerust en het ontbreekt zeker ook niet aan politieke wil. Maar als je kijkt naar de mensenrechtensituatie en de rol van Rwanda in de oorlog in Oost-Congo, dan wringt het fundamenteel.

De VN en tal van NGO’s hebben meermaals gewezen op de Rwandese troepen en hun steun aan de M23-rebellen, die verantwoordelijk zijn voor gruweldaden tegen de Congolese bevolking.

Als een land dat actief betrokken is bij een gewapend conflict een mondiaal sportfeest mag organiseren, dan stelt dat vragen over de waarden die de internationale sportbonden willen uitdragen.

Het Rwandese regime maakt zich ook in eigen land schuldig aan mensenrechtenschendingen. De machtsstructuur is volledig in handen van president Paul Kagame, die de overheid, het leger en de wetgevende macht controleert. De civiele ruimte is zeer beperkt, met nauwelijks bewegingsvrijheid voor onafhankelijke pers en oppositie.

Zo werd journalist en YouTuber Dieudonné Niyonsenga in 2021 veroordeeld tot zeven jaar gevangenisstraf wegens het verspreiden van ‘valse informatie’. Hij is een van de journalisten en politieke opposanten die in Rwanda achter de tralies zitten wegens vreedzame uitoefening van hun recht op vrije meningsuiting.

De Human Rights Index van de Universiteit van Göteborg bevestigt dit beeld: Rwanda bungelt op de negen na laatste plaats, met alleen Eritrea dat nog slechter scoort in Afrika.

Het WK Wielrennen 2025 in Rwanda: een zuivere vorm van sportswashing door een dictatoriaal regime dat de oorlog in het oosten van Congo aanwakkert, grondstoffen plundert en critici brutaal de mond snoert (foto: Golazo Experiences).
Het WK Wielrennen 2025 in Rwanda: een zuivere vorm van sportswashing door een dictatoriaal regime dat de oorlog in het oosten van Congo aanwakkert, grondstoffen plundert en critici brutaal de mond snoert (foto: Golazo Experiences).

2. Hoe kan het dat Rwanda tóch dit WK toegewezen kreeg?

Dat heeft met drie zaken te maken. Ten eerste is Rwanda voor veel internationale spelers een strategische bondgenoot in de regio. Westerse landen zien de hoofdstad Kigali vaak als een ‘stabiele partner’ en een ‘donors darling’ die aanzienlijke macro economische groei heeft meegemaakt.

Het land wordt geprezen voor zijn politieke professionaliteit en voor zijn veilige hoofdstad voor toerisme. Rwandese militairen worden bijvoorbeeld als bondgenoot van de EU ingezet als ‘vredestroepen’ in conflictgebieden, zoals in het noorden van Mozambique ter bestrijding van extremistische jihadisten.

Rwanda is ook een belangrijke exporteur van mineralen zoals cassiteriet, coltan en wolframiet. Deze mineralen zijn belangrijk voor de productie van moderne technologie. Ondanks dat een deel van deze mineralen illegaal uit de conflictgebieden in Oost-Congo worden gesmokkeld via Rwanda, blijft de wereldwijde vraag enorm. Deze strategische positie in de mondiale toeleveringsketen geeft Rwanda een aanzienlijke geopolitieke waarde.

En ten derde speelt ook het zogenaamde ‘vergeten conflict’: het geweld in Oost-Congo sleept al drie decennia aan, maar haalt zelden de internationale voorpagina’s. Dat maakt het makkelijker om daarover heen te stappen en Rwanda in de etalage te zetten als sportland.

3. Is dit een vorm van sportswashing?

Absoluut. Rwanda gebruikt sport heel bewust als visitekaartje. Het land investeerde fors in wielerinfrastructuur, sponsort Europese voetbalclubs en zet in op toerisme via sport. Het WK Wielrennen is daarvan de kroon op het werk.

Sportswashing betekent dat je met mooie beelden en positieve verhalen de aandacht afleidt van pijnlijke realiteiten. Terwijl de camera’s focussen op de groene heuvels en uitbundige supporters, worden enkele kilometers verder in Oost-Congo honderdduizenden mensen ontheemd en vallen er dagelijks slachtoffers. Het contrast kan bijna niet groter zijn.

4. Hoe kijken mensen in Rwanda en in Congo zelf naar dit WK?

In Rwanda zullen veel mensen trots zijn: een wereldkampioenschap is een bron van nationale trots. Het creëert ook nieuwe banen, brengt investeringen in infrastructuur zoals betere wegen, lokt toeristen en genereert veel internationale aandacht.

Tegelijk is er ook kritiek van oppositiekringen en activisten: zij wijzen erop dat de miljoenen die naar sport en infrastructuur vloeien, niet noodzakelijk ten goede komen aan de brede bevolking en vooral dienen om het imago van het regime-Kagame op te poetsen.

Toch durft niet iedereen zich uit te spreken, want kritiek op het regime is niet zonder risico, en onafhankelijke stemmen zijn schaars.

In Oost-Congo daarentegen overheerst frustratie en woede. Voor mensen die dagelijks leven met geweld en onzekerheid, voelt het WK als een pijnlijke ontkenning van hun lijden. Zij zien hoe het buurland zich internationaal profileert als sportparadijs, terwijl hun eigen realiteit nauwelijks erkenning krijgt.

Bij de Congolese diaspora’s overheerst frustratie en woede. Zij zien het WK in Rwanda als een ontkenning van het aanhoudende lijden van hun volksgenoten in het oosten van Congo. Op de foto betogers tijdens een solidariteitsmars (‘Let’s Start Talking About Congo’) voor Congo in Brussel op 24 februari 2024 (foto: WhatsappImage).
Bij de Congolese diaspora’s overheerst frustratie en woede. Zij zien het WK in Rwanda als een ontkenning van het aanhoudende lijden van hun volksgenoten in het oosten van Congo. Op de foto betogers tijdens een solidariteitsmars (‘Let’s Start Talking About Congo’) voor Congo in Brussel op 24 februari 2024 (foto: WhatsappImage).

5. Wat kan de internationale gemeenschap doen om te vermijden dat sportevenementen dienen als propaganda?

Allereerst moeten sportbonden zoals de Internationale Wielerunie (UCI) duidelijke mensenrechtencriteria hanteren bij de toewijzing van evenementen. Transparantie en onafhankelijke controle zijn cruciaal.

Daarnaast hebben sponsors en media een verantwoordelijkheid: ze mogen niet blind meedoen aan het opblinken van regimes, maar moeten kritische vragen stellen en verhalen uit de regio belichten.

Maar vooral: internationale politieke druk moet meer zijn dan symbolisch. Het Europees Parlement en ook het Belgische parlement riepen al op tot sancties tegen Rwanda en stelden het WK in vraag. Dat zijn sterke signalen, maar zolang er geen concrete en gezamenlijke maatregelen komen, blijft het bij woorden.

De EU veroordeelt het geweld in Oost-Congo, maar de Europese Commissie sloot in februari 2024 een grondstoffendeal met Rwanda. Ook de VS voert economische onderhandelingen met Rwanda over strategische mineralen. Dat dubbelzinnige beleid ondergraaft elke geloofwaardigheid.

Ten slotte ligt er ook een taak bij NGO’s en journalisten: het publiek blijven informeren over de werkelijkheid achter de schermen. Zolang mensen weten wat er in Oost-Congo gebeurt, werkt sportswashing minder goed.

Eva Demaré

Eva Demaré is beleidsmedewerker Mensenrechten bij 11.11.11 vzw, de koepel van internationale solidariteit. Dit stuk werd op 18 september 2025 gepubliceerd op de 11.be-website: https://11.be/expert/5-vragen-en-antwoorden-over-het-wk-wielrennen-rwanda?utm_source=nb-alg&utm_medium=email&utm_campaign=20250925

OPINIE

WK wielrennen in Rwanda: wat doet de journalistiek met de context?

Zondag 21 september werd het startschot gegeven voor het wereldkampioenschap (WK) wielrennen in Rwanda. Wielrennen is in België een diepgewortelde passie en we weten dat de Vlaamse media die passie en sportieve prestaties met kennis, emotie en beeldkracht weten te brengen. Maar, dit WK speelt zich niet af in een onschuldig decor, evenmin op het televisiescherm, op de radio of in de krant. We vragen Vlaamse media dan ook om de bredere, redactionele context niet los te koppelen van het sportnieuws en bijbehorende commentaar.

Want terwijl de schijnwerpers op Kigali staan, woedt honderd kilometer verderop, in Oost-Congo, nog steeds een brutale oorlog die duizenden levens eist. Volgens verschillende VN-rapporten krijgt de rebellengroep M23 directe militaire steun van Rwanda.

M23 is verantwoordelijk voor massamoorden, gedwongen rekrutering van kinderen en seksueel geweld als oorlogswapen. Alleen al voorbije zomer werden honderden burgers gedood. Zo voerde de M23 volgens Human Rights Watch tussen 10 en 30 juli in Rutshuru, in de provincie Noord-Kivu, de executie uit van meer dan 140 burgers in veertien dorpen.

Getuigen, de VN en militaire bronnen geven aan dat ook het Rwandese leger, de Rwanda Defence Force direct betrokken was bij deze M23-operaties.

Het geweld en het onrecht worden alleen maar bevestigd in rapporten van internationale organisaties zoals Amnesty International, die spreken over intimidatie van het middenveld, folterpraktijken in officieuze detentiecentra en buitengerechtelijke executies in gebieden onder controle van de rebellen.

De ambitie reikt echter verder dan het oosten van Congo. Zo blijkt uit een recent verspreide propagandafilm van de M23 en diens ‘politieke’ kopstuk Corneille Nangaa. De boodschap wordt duidelijk verkondigd: de M23 wil tot in Kinshasa oprukken en de regering-Tshisekedi omverwerpen. In de video wordt gepronkt met de nieuwe manschappen, ze dansen en vieren feest. Hoe rijmt dit met de beelden van het feest in Kigali?

De inzet is gekend: macht en geld. De controle over goud, coltan en andere waardevolle mineralen houdt de oorlog draaiende. Rwanda speelt hierin geen bijrol, maar is een bepalende actor, zo blijkt uit publicatie na publicatie van de Verenigde Naties, mensenrechtenorganisaties én journalisten.

Sport en maatschappij kunnen niet los van elkaar worden gezien. Want vergis jullie niet. Het is niet de renner of de Rwandese bevolking die goud wint, maar president Paul Kagame.

“Het is niet de renner of de Rwandese bevolking die goud wint, maar president Paul Kagame.” Sinds 1994 leidt sterke man Kagame zijn land met ijzeren hand, maar ondanks alles bleef hij een ‘donors darling’ en kon hij de UCI-bonzen overtuigen om het WK Wielrennen in Kigali te organiseren (foto: Flickr).
“Het is niet de renner of de Rwandese bevolking die goud wint, maar president Paul Kagame.” Sinds 1994 leidt sterke man Kagame zijn land met ijzeren hand, maar ondanks alles bleef hij een ‘donors darling’ en kon hij de UCI-bonzen overtuigen om het WK Wielrennen in Kigali te organiseren (foto: Flickr).

Terwijl Kigali zich profileert als een moderne stad en een veilige plek voor toeristen en investeerders, leeft de helft van de Rwandezen onder de armoedegrens.

Terwijl de deuren worden opengesteld voor sportjournalisten wereldwijd, houdt de Rwandese overheid journalist en kritische stem Dieudonné Niyonsenga achter slot en grendel.

Terwijl de EU rekent op Rwanda voor het faciliteren van haar veiligheidsbelangen, met miljoenen euro’s aan subsidies voor militaire operaties, zoals het terugdringen van extremistische jihadisten in Cabo Delgado, in het noorden van Mozambique, voert Kagame zijn eigen gewelddadige campagne in Oost-Congo.

Samen met enkele sportjournalisten hebben we ervoor gepleit om het WK niet te laten doorgaan in een dictatoriaal regime dat oorlog en repressie exporteert.

Tevergeefs. Nu vragen we met grote bezorgdheid over de mensenrechtensituatie, dat de Vlaamse media hun rol ernstig nemen en maximaal ruimte maken voor deze context. Sport is niet los te zien van wat er omheen gebeurt.

Wie bericht over de koers in Rwanda, moet ook berichten over wat er buiten beeld gebeurt. Over de mensen die op de vlucht zijn, de grondstoffen die het geweld voeden en ook de activisten in Oost-Congo die zich elke dag inzetten voor vrede en verandering.

Een uitzending die enkel focust op de eindspurt, de medaille of de regenboogtrui, en de rest van het parcours negeert, verliest het bredere verhaal uit het oog. Dat geldt zoveel meer voor Kigali vanaf zondag.

De sportjournalistiek mag geen volgwagen zijn die blind achter Kagames plannen rijdt. Ze moet koersinzicht tonen — niet alleen sportief, maar ook maatschappelijk. Rwanda organiseert dit WK niet zomaar: het is een etappe in een zorgvuldig gepland imago-offensief. Wie daar verslag van doet zonder de context mee te nemen, rijdt mee in dienst van het verkeerde klassement.

We begrijpen dat er binnen redacties soms een scheiding wordt gemaakt tussen sportverslaggeving en bredere duiding. Maar net dat zou diepgaande zorgen baren ten aanzien van dit WK. Wie luistert naar de sportcommentaar, verdient even goed inzicht in de realiteit naast het parcours als wie het journaal bekijkt.

We weten dat media in staat zijn om sport en samenleving samen te brengen op een manier die verrijkt in plaats van verdeelt. Dat journalisten en commentatoren niet alleen kijken naar wie wint, maar ook naar wie verliest — buiten beeld.

Stefaan Werbrouck zei het gevat in Humo: “Vranckx en Waes, zou dat geen mooi duo zijn om vanaf zondag commentaar te geven bij de koers?” Misschien zit daar wel iets in.

Ondertekenaars:

11.11.11, Broederlijk Delen, Vrede vzw, Entraide et Fraternité, WSM, SolSoc, Congodorpen

Dit opiniestuk verscheen op 24 september 2025 op de website van 11.11.11: https://11.be/verhalen/wk-wielrennen-rwanda-wat-doet-de-journalistiek-met-de-context

Lees ook:

Over Dieudonné Niyonsenga:

Enkele voorbeelden van Belgische sportswashing over het WK in Rwanda:

Lees verder (inhoud september 2025)

Tags:

Dit vind je misschien ook leuk...