De oorlog in Soedan waar de dood regeert
In de oorlog in Soedan wordt het leed steeds erger. Vooral in de westelijke regio Darfur waar de militie RSF het voor het zeggen heeft. El Fasher is vandaag een stad waar honger heerst. In en rondom de stad verdringen zich een miljoen vluchtelingen van wie er velen in voorlopige vluchtelingenkampen verblijven.
Een militiesoldaat in een camouflage-uniform hurkt in het gras, zijn telefoon in de linkerhand, een pistool in de rechterhand. Hij spreekt met een burger die voor hem op de grond zit. Na precies een halve minuut staat de soldaat recht en richt zijn pistool op het hoofd van de man die voor hem zit. Er vallen schoten, de gevangene zijgt neer. Na het zevende schot beweegt hij niet meer. De schutter wandelt nonchalant weg. Een kameraad die de scene met zijn gsm- camera filmde, steekt twee vingers zegevierend in de lucht.
Soedans opstandige militie RSF (Rapid Support Forces) probeert zijn misdaden blijkbaar niet te verbergen. Een video die door mensenrechtenactivisten van ‘Darfur Network for Human Rights’ (DNHR) werd verspreid, toont de executie van restauranthouder Ahmed Gandoul uit El Fasher, de provinciehoofdstad van Noord-Darfur.
De dader is een RSF-strijder. DNHR beroept zich op familieleden die bevestigden dat “Ahmed vanwege de oorlog zijn restaurant moest verplaatsen van de centrale markt naar de marktplaats Nyafasha, waar hij wegens zijn identiteit werd vermoord”. Hij zou lid zijn van de Berti-volksgroep, op wie RSF het in Darfur gemunt heeft.
De Soedanese radiozender Dabanga reconstrueerde de feiten. De militiesoldaat vroeg hem eerst waar de plaatselijke militaire commandant verbleef. “Ik weet het niet, ik heb alleen maar een restaurant”, had Gandoul geantwoord. Daarop heeft de strijder zijn pistool op hem gericht en gevraagd tot welke volksgroep hij behoorde. Toen hij antwoordde, werd hij neergeschoten.
Sinds april 2023, het begin van de oorlog in Soedan, is Darfur het centrum van de brutaalste misdaden. De RSF die voordien deel uitmaakte van de militaire regering pleegde toen een opstand. RSF-leider Mohamed Hamdan Daglo, Hametti genoemd, stamt zelf uit Nyala in Zuid-Darfur. Hij heeft de handelsstad begin augustus tot hoofdstad van zijn parallelregering uitgeroepen.
Een oorlog zonder einde en zonder perspectieven
Op 15 april 2023 pleegde de toenmalige vicepresident Mohamad Hamdan Daglo (‘Hametti’) met zijn RSF een opstand tegen (interim) staatshoofd en legerleider van Soedan Abdelfattah al-Burhan om te verhinderen dat de RSF ontbonden zou worden.
De oorlog die uitbrak, verspreidde zich over het hele land. Alle bemiddelingspogingen hebben gefaald.
De RSF is ontstaan uit diverse milities die al twintig jaar geleden in Darfur op aanstoken van de toenmalige Soedanese militaire regering van dictator Omar al-Bashir etnische zuiveringen organiseerden die het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag als ‘genocide’ beschouwt.
De meeste Darfur-rebellen van toen bevechten de RSF en ondersteunen vandaag Soedans militaire regering die ze destijds bekampten. De toenmalige rebellenchef Minni Minawi is nu gouverneur van Darfur.
In de nieuwe oorlog wordt RSF ook van genocide beschuldigd. Procureur Nazhat Shameem Khan van het Internationaal Strafhof alarmeerde de VN-Veiligheidsraad reeds in juli: “Het is moeilijk om de omvang van het leed in Darfur met woorden te beschrijven. Ziekenhuizen en humanitaire konvooien worden aangevallen. De bevolking heeft geen water en geen voedsel. Verkrachting en seksueel geweld worden als wapen ingezet. Ontvoeringen tegen losgeld of ter versterking van de bewapende troepen gebeuren dagelijks”.
Al in 2023 werd de bevolkingsgroep van de Massalit slachtoffer van de RSF in en rond El Geneina aan de grens met Tsjaad. Er werden duizenden mensen gedood, honderdduizenden sloegen op de vlucht, overlevenden getuigden over gruwelijke wandaden.
Intussen hadden de RSF vier van de vijf provinciehoofdsteden van Darfur veroverd. Alleen El Fasher in Noord-Darfur – historisch gezien een multi-etnisch handelsknooppunt – bleef grotendeels onder de controle van het Soedanese leger. Een miljoen verdrevenen uit de regio zochten hun heil in de stad en in de voorlopige kampen aan de rand.
Bombardementen op de vluchtelingenkampen van El Fasher, 500.000 mensen op de vlucht naar Tawila
Steeds weer bombardeerden de RSF de voorbije achttien maanden de vluchtelingenkampen. Het leger antwoordde met aanvallen op de stadsdelen die door de RSF werden gecontroleerd.
Op 11 april voerden de RSF een aanval uit op Zamzam, het grootste kamp van El Fasher. Ze dreven 500.000 van de 800.000 bewoners op de vlucht. Er is sprake van 300 tot 1500 doden.
Ongeveer drievierden van de vluchtelingen bereikte – 60 km verderop en zonder water en voedsel – volledig uitgeput de kleine stad Tawila na een voetmars van meerdere dagen door de woestijn.
UNICEF berichtte: “Op 12 en 13 april bereikten meer dan 10.000 mensen Tawila binnen de 48 uren. Kinderen weenden van honger en dorst, sommigen waren zwaargewond”.
De kleine stad groeide binnen de kortste tijd tot 500.000 inwoners. Velen van hen bleven dakloos en sliepen op straat. 213.000 mensen werden ondergebracht in vier nieuwe kampen, maar slechts een tiende heeft water.
De Noorse vluchtelingenraad NRC deelde mee dat de meeste mensen minder dan eenmaal per dag eten, en dat 38 procent van de kleine kinderen acuut ondervoed zijn. Bovendien heerst in Tawila cholera.
Alle aanvoerroutes zijn afgesneden. Mensen verhongeren in El Fasher
Op 14 augustus sloegen 30 hulporganisaties en Europese regeringen, waaronder de Duitse, in een gemeenschappelijke verklaring alarm over de almaar slechtere situatie in El Fasher: “Honderdduizenden burgers zitten vast in en rond El Fasher. Alle handels- en aanvoerroutes zijn afgesneden. Sinds meer dan een jaar kunnen humanitaire organisaties geen levensreddende hulp verzekeren. De voedselprijzen exploderen. Mensen verhongeren”.
In juli 2024 hadden de Verenigde Naties al een hongersnood in Zamzam vastgesteld. Nadien kwamen er nog andere plaatsen bij. Op dit ogenblik is in negen van de 13 regio’s van Darfoer de drempel van de hongersnoodgrens overschreden, aldus UNICEF in juli.
In El Fasher zijn de volkskeukens die ooit door burgerorganisaties zijn opgericht als weerstand tegen de militaire dictatuur de enige voedingsbron. Dat blijkt uit de berichten vanuit de omsingelde stad.
Omdat de levensmiddelen duurder zijn geworden, kan men steeds minder inkopen. Een bord soep dat vroeger door drie mensen werd gedeeld, moet nu volstaan voor zeven personen. Als de gierstsoep op is, wordt er soep gemaakt van geraspte pindaschillen, wat normaal veevoeder is.
In augustus hebben de gevechten zich volgens VN-gegevens verder rond El Fasher toegespitst. Op 31 juli riepen de RSF de bevolking op om te vluchten en daarna beschoten ze hen op de vlucht. Lokale activisten meldden dat er minstens 14 mensen werden gedood.
Op 11 augustus was er een overval van de RSF op het op een na grootste vluchtelingenkamp van de stad, Abu Shouk, waar volgens VN-criteria ook hongersnood heerst. Minstens 57 personen stierven.
Op 22 augustus werden er uit het kamp zes vrouwen, een driejarig meisje en een 40 dagen oude baby door de RSF ontvoerd. Volgens het ‘North Darfur Observatory for Human Rights’ hebben de RSF buiten El Fasher een kamp waar vrouwen vastgehouden worden met de bedoeling hen te dwingen om te huwen of om seksueel beschikbaar te zijn.
Sinds 12 augustus wordt de stad El Fasher met artillerievuur zwaar beschoten. Eind augustus werd de spoedafdeling van een van de drie nog functionerende ziekenhuizen van de stad door de RSF beschoten. De Soedanese journaliste Mahasin Dahab waarschuwt in de Zuid-Afrikaanse krant ‘The Continent’ dat Soedans etnische landkaart opnieuw zal worden hertekend als de RSF El Fasher innemen en daardoor heel Darfur zullen controleren.
Het land is de facto in tweeën gedeeld
Sinds het Soedanese leger in mei de volledige controle over de hoofdstadregio Khartoem heeft heroverd, is het land de facto in tweeën gedeeld. De militaire regering met haar zetel in Port Sudan aan de Rode Zee controleert het noorden en het oosten van het land, inclusief Khartoem en het Nijldal.
De RSF-regering in Nyala in Zuid-Darfur controleert bijna heel Darfur en delen van de buurregio Kordofan. De huidige gevechten concentreren zich op Kordofan.
Beide kanten zetten ook drones in voor aanvallen vanop verre afstand. Op hun nederlaag in Khartoem reageerde de RSF met dagenlang aanvallen met drones op Port Sudan dat tot dan toe nog buiten schot was gebleven. Het Soedanese leger heeft die beantwoord met aanvallen op Nyala.
Emiraten leveren aan RSF wapens en huurlingen uit Colombia
Naar eigen zeggen vernietigde het leger begin augustus een vliegtuig uit de Verenigde Arabische Emiraten op de luchthaven van Nyala. De Emiraten zijn de belangrijkste wapenleverancier van de RSF. In het vliegtuig zaten huurlingen uit Colombia.
Het is geenszins zo dat alleen de RSF-oorlogsmisdaden plegen. Het Soedanese leger maakt in de heroverde gebieden jacht op alle tegenstanders die ze van collaboratie met de vijand betichten. Ook delen van de vroegere burgerbeweging voor democratie hadden zich tijdelijk aan de kant van de RSF geschaard omdat de Soedanese generaals voor hen de hoofdvijand zijn.
Doodsvonnissen in het gebied onder controle van de regering
Volgens Radio Dabanga hebben rechtbanken in het gebied onder controle van de Soedanese regering alleen al in de maanden juni en juli 82 doodsvonnissen geveld – meestal in militaire processen zonder publiek – onder de vage aanklacht van ‘collaboratie met terroristen’.
Veel mensen werden vervolgd puur op etnische gronden. Een onderzoekscommissie zou 15.000 vermeende ‘collaborateurs’ hebben aangeklaagd. In de deelstaat Gezira, ten zuiden van Khartoem, aan de Nijl, zouden 5.000 mensen in de gevangenis zijn beland sinds de herovering van het gebied door het regeringsleger.
Levensmiddelenkonvooi gebombardeerd
Zowel het leger als de RSF verhindert de toevoer van levensmiddelen voor de bevolking in het vijandelijk gebied. Op 20 augustus werd er in de door RSF gecontroleerde stad Mellit (Noord-Darfur) een levensmiddelenkonvooi van het WFP (Wereldvoedselprogramma van de VN) gebombardeerd.
Drie vrachtwagens gingen in de vlammen op. Ze waren vier dagen voordien uit Tsjaad aangekomen. De lading moest gewoon nog uitgeladen worden, aldus de VN-hulpcoördinatiedienst OCHA.
Zoals altijd in VN-verklaringen worden de vermoedelijke daders niet genoemd, maar de verdenking gaat in de richting van het Soedanese leger. Mellit staat sinds 2024 onder RSF-controle en ligt op de weg naar Libië, een belangrijke toevoerweg van de militie die uit het olierijke buurland vooral brandstof haalt.
Op 17 augustus had het leger al het busstation van Mellit gebombardeerd. Verschillende raket- en luchtaanvallen werden in de voorbije maanden geregistreerd.
Mellit is de belangrijkste stad van de Berti-volksgroep waartoe de geëxecuteerde restauranthouder Gandoul zou behoren. Het beleid in Darfur spreekt over een ‘brutaal massacre’ naar het typische RSF-model, waarbij burgers eerst in geveinsde zekerheid worden gebracht en dan voor de camera worden gedood als een zegevieringsbewijs.
De RSF veroordelen op hun beurt de moord en ontkennen dat de dader een van hen zou zijn, want men zou respect hebben voor het volkerenrecht terwijl de regering verantwoordelijk zou zijn voor georganiseerde ensceneringen. De Soedanese oorlog is ook een propagandaoorlog. Maar de ontelbare doden zijn echt.
Dominic Johnson
Het oorspronkelijke stuk verscheen op 26 augustus 2025 op de website van de Duitse krant TAZ (Tageszeitung, Berlin):
Krieg in Sudan. Wo der Tod regiert. In Sudans Krieg gibt es immer mehr Leid. Gerade in der Region Darfur, wo die Miliz RSF das Sagen hat. Die Stadt El Fasher ist heute Ort des Hungers https://taz.de/Krieg-in-Sudan/!6106266/
(Vertaling uit het Duits door Marc Colpaert.)
Lees ook:
- Bootskatastrophen im Mittelmeer. Flüchtlinge aus Sudan sterben vor Libyen https://taz.de/Bootskatastrophen-im-Mittelmeer/!6114664/
- Krieg in Sudan – Kampf ums Dreiländereck. Im sudanesischen Grenzgebiet zu Libyen hat die RSF-Miliz nun die Kontrolle übernommen. Mit dem libyschen Warlord Khalifa Haftar paktiert sie bereits https://taz.de/Krieg-in-Sudan-/!6090338/
- Miliz überfällt Dörfer in Sudan. Beim Versuch, sich die Macht in Sudans Zentrum zu sichern, tötet die RSF-Miliz Hunderte Menschen. Experten fürchten eine erneute Teilung des Landes https://taz.de/RSF-Miliz-im-Sudan-ueberfaellt-Doerfer-und-toetet-Hunderte/!6098050/
- Sudan: Türk warns of catastrophic surge in violence https://cimic-npo.org/2025/06/24/64-005/
- Resilience in times of war: how WRI members in Sudan are sustaining their work for peace https://cimic-npo.org/2025/04/18/92-003/
- ‘The International Community Must Stop Turning a Blind Eye to the Suffering of Sudanese Women’ https://cimic-npo.org/2024/11/18/the-international-community-must-stop-turning-a-blind-eye-to-the-suffering-of-sudanese-women/
- ‘Barely anyone left’: Sudan’s El-Fasher devastated by fighting https://cimic-npo.org/2024/09/26/55-012/
- How the UAE’s mafia-style tactics are hurting both Sudans https://cimic-npo.org/2024/06/30/54-009/
- Soedan: een land verscheurd door conflict (dossier ‘Soedan’ Amnesty International) https://www.amnesty-international.be/soedan-een-land-verscheurd-door-conflict
Lees verder (inhoud september 2025)
