Het denken van Raimon Panikkar is relevanter dan ooit
Al enkele jaren geleden heb ik Raimon Panikkar een eerste keer leren kennen, maar de begeesterende studiedag van SPES, CIMIC en UP Leuven op zaterdag 13 december 2025 in Leuven heeft hem in mijn aandacht weer wat meer op de voorgrond geplaatst. Een kort verslag van een boeiend congres.
De twee interviews met Panikkar, die we op de studiedag te zien kregen, deden me beseffen dat zijn denken actueler is dan ooit. Zijn visie op mens, wereld en God is echt nog relevant en verdient een blijvende aandacht.
Ik geef hier kort weer wat hij ons kan aanreiken in de transitietijd die we mondiaal meemaken vandaag.
Raimon Panikkar leert ons opnieuw te luisteren naar de wereld. Niet als een zwijgend decor, maar als een levend weefsel waarin de mens, de kosmos en het transcendente elkaar wederzijds dragen. Hij nodigt uit om de werkelijkheid niet te bezitten of te bezetten, maar te bewonen.
Tegenover het moderne denken dat scheidt, meet en beheerst, plaatst hij een visie die verbindt, eerbiedigt en participeert. Werkelijkheid is voor Panikkar geen verzameling dingen, maar een relatiegebeuren.
In een tijd van ecologische ontwrichting en culturele polarisatie – zelfs met oorlogsvoering! – klinkt Panikkars stem verrassend actueel. Hij nodigt uit tot een spiritualiteit van wederkerigheid: leven met de aarde in plaats van boven haar, geloven en leven met anderen in plaats van tegen hen.
Het Mysterie dat velen God noemen, is bij Panikkar niet een zijnde naast andere zijnden, maar de diepte van alles wat is. Nabij en ongrijpbaar tegelijk.
Niet buiten de wereld, maar ook nooit samenvallend met haar. Daarom vraagt ware kennis meer dan rationeel en wetenschappelijk denken alleen: zij vraagt aandacht, ontvankelijkheid en stilte.
Logos heeft verbeelding nodig; waarheid spreekt ook in symbolen en verhalen.
In deze visie wordt de aarde heilig zonder vergoddelijkt te worden. De mens wordt verantwoordelijk zonder zichzelf tot middelpunt te maken. Religies verschijnen als verschillende talen die hetzelfde ‘onuitsprekelijke’ benaderen. Geen ervan sluit het geheel in; elk bewaart een opening.
Panikkars denken schept ruimte. Het nodigt uit tot een wijze van leven die eerbiedig, relationeel en aandachtig is. We leven om te luisteren naar de wereld, naar anderen en naar het Mysterie dat alles draagt.
Jean-Paul Vermassen
Een radicaal verbonden zijn van alles met alles
Ik kende Raimon Panikkar niet en heb me dus helemaal laten verrassen door deze inspirerende figuur. Dankzij de bevlogen lezingen en de rechtstreeks door hemzelf gesproken woorden, resoneren er een aantal verdiepende inzichten, die wonderlijk genoeg een geruststellend effect hebben.
Zoals hoe hij ‘mystiek’ terugbrengt naar contact met de tastbare werkelijkheid; hoe interreligieuze dialoog wordt gestuurd door een intrà-dialoog in mijn verhouding met de ander; hoe het primaat van non-dualiteit en éénheid de fragmentatie opheft in een radicaal verbonden zijn van alles met alles; hoe dit mijn ego-betrokkenheid overstijgt en het bewustzijn voedt dat ik geen meester ben van het eigen leven.
Inspirerend is ook mijn groter besef van het onderscheid tussen geloof en overtuiging, of tussen organisme en organisatie. Maar een boodschap die vanuit deze studiedag bij mij vooral blijft nazinderen staat bijna haaks op de geobsedeerdheid van de westerse mens door zekerheid en veiligheid.
Met name de Christus-boodschap ‘Vrede zij met u. Wees niet bevreesd’, die hij revolutionair zelf heeft voorgeleefd. Ik beschouw het als een erg krachtig antidotum, een buitengewoon moedige en geweldloze levenshouding tegenover de macht die ons omringt.
Rita Daneels
Lees verder (inhoud december 2025)
