Het Nederlandse regeerakkoord is geboren uit een visieloze compromiscultuur
“Speciaal voor al diegenen die vinden dat de Nederlandse minderheidsgelegenheidscoalitie ‘een kans moet krijgen’, is het opiniestuk van NRC-essayist en redacteur Bas Heijne misschien een frisse douche, een eye-opener en oorwassing, en in ieder geval een politieke les in hoe compromissen uiteindelijk tot nog meer teleurstelling, wantrouwen en radicaliteit leiden.” Dit schrijft Jeroen Corduwener op LinkedIn. We publiceren hier eerst Corduweners eigen commentaren op de Nederlandse regeringsvorming en dan het opiniestuk van Heijne waar hij naar verwijst.
De gesplitste PVV: nóg meer extreemrechts
Dat er leedvermaak is over de afsplitsing van zeven Tweede-Kamerleden uit de PVV van Geert Wilders is nog te volgen. Maar niet de vrolijkheid waarmee die scheuring verwelkomd is, en evenmin de gretigheid om het wankele minderheidskabinet van D66, CDA en VVD te stutten.
Eerst de misplaatste vrolijkheid die zich, al dan niet openlijk, meester maakt van pers, publiek en politiek. Wilders mag keihard geconfronteerd zijn met zijn eigen autocratische gedrag, en juist daarom als De Leider van Extreemrechts in Nederland onttroond zijn. Dat betekent niet dat extreemrechts in stukjes gesneden, opgesplitst en verhaspeld op de mat ligt.
Integendeel, in plaats van één hele grote PVV tot aan de laatste verkiezingen, heeft Nederland nu vijf extreemrechtse partijen: behalve de PVV, het Forum voor Democratie (FvD), JA21 (vol met overlopers van die eerste twee partijen), de kersverse Groep Markuszower (of Nieuwe Vrijheid Alliantie?) plus de naar extreemrechts lonkende BBB. En ook de VVD van Yesilgöz doet veel moeite daartussen nog een plekje te vinden.
Er is in Europa geen enkel land waar extreemrechts zo divers en tegelijkertijd toch zo eenduidig vertegenwoordigd is.
Want los van het gegeven dat de electorale aanhang van extreemrechts onverminderd 1 op de 3 kiezers blijft, is er inhoudelijk nauwelijks verschil tussen PVV, JA21, FvD, BBB en Markuszower cs: allen zijn ze tegen migratie en tegen migranten (waar ze ook de VVD aan hun zijde vinden).
Sterker nog: de afgesplitste 7 van Markuszower geven aan dat ze inhoudelijk volledig achter het PVV-partijprogramma staan.
Wat brengt tot de misplaatste gretigheid om hiermee samen te willen werken – Markuszower cs hadden hun hielen nog niet gelicht bij Wilders, of Yesilgöz stond al klaar om die te likken: “Als ze constructief willen samenwerken is dat goed nieuws”.
Yesilgöz heeft het over het minderheidskabinet, waar de VVD met zichtbare tegenzin van D66 en CDA mocht aanschuiven. Maar waarvan Yesilgöz nu doet alsof het háár minderheidskabinet is. En tot verbijstering van iedereen die het hoofd er wel bij heeft, papegaaien Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) de VVD-leidster na: “Als er een fractie bij komt die constructief wil samenwerken biedt dat kansen”, quote Jetten…
Zijn Jetten, Bontenbal en Yesilgöz vergeten dat juist ZIJ het waren die de PVV vóór de verkiezingen van kabinetsdeelname uitsloten? En dat Wilders daarom consequent kopjes koffie weigert, omdat hij door hen niet gewenst is? Niet om zijn geblondeerde haren, maar vanwege zijn partijprogramma!
Datzelfde programma dat door Markuszower wordt omarmd, dat gekopieerd is door JA21, FvD en ook BBB? Dat programma dat op bijna alle punten van de rechtsstaatsradar van de Nederlandse Orde van Advocaten een dikke nul scoort.
Wat is er over van die ‘uitgestoken hand’ van Jetten en Bontenbal, gepresenteerd als een nieuw elan? Nog geen twee maanden geleden, het lijkt een eeuwigheid, en nu al ingewisseld voor machtspolitiek en gestorven, of nimmer geboren, idealen.
Jeroen Corduwener
Asiel en migratie: kopiëren en plakken
Natuurlijk waren ze er al na 33 dagen uit: Jetten, Bontenbal en Yesilgöz. Over asiel en migratie, toch de hoeksteen van het kabinet-Schoof (en juist daarom gevallen), was dit Cocktailtrio het snel eens: kopiëren en plakken.
De asielnoodmaatregelwetten? Wat het omvolkingsduo Faber & Wilders had bedacht, staat naadloos in ‘Aan de Slag’. Geen komma veranderd. Dat de Raad van State, de Nederlandse Orde van Advocaten, de IND, het COA, de gemeenten, dit onwerkbaar, onrechtmatig en onuitvoerbaar vinden, doet ook voor het Cocktailtrio niet ter zake.
Kopiëren en plakken
Als doekje voor het bloeden krijgen IND en COA er meer mensen en geld bij [nvdr: het belangrijkste verschil is dat de Nederlandse IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst) beslist over asielaanvragen en verblijfsvergunningen, terwijl het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) zorgt voor de opvang en begeleiding van asielzoekers tijdens die procedure. IND regelt het papierwerk, het COA regelt de huisvesting].
Dat is ook hard nodig, want de asielnoodmaatregelwetten leiden juist tot nog meer enorme werkdruk bij IND en dus nog meer opvangproblemen voor COA: dweilen met de kraan open heet dit.
Niets meer efficiëntie, meer rechtsgelijkheid, meer humanere opvang. Integendeel, wat het bizarre duo Faber & Wilders bekonkelden, voert het Cocktailtrio alsnog uit.
Kopiëren en plakken
Asielzoekers buiten Europa opvangen en de asielaanvragen daar laten afhandelen. Deals met derde landen.
Daarvoor moet het Vluchtelingenverdrag worden aangepast en dat gaat dit Cocktailtrio dan ook proberen. Veel succes… Kan iemand hen helpen herinneren dat dit Vluchtelingenverdrag in 1951 is gebouwd op internationale solidariteit? En als er iets de afgelopen jaren wel ontbroken heeft in de westerse wereld – Nederland incluis – dan is het wel internationale solidariteit.
Noem ‘Gaza’ en iedereen weet wat daar ontbrak als het ging om Nederland, gastland van internationale rechtsorde. Noem de afbraak in de ontwikkelingssamenwerking en iedereen in het Globale Zuiden ondervindt de gevolgen en kent de oorzaak: het Westen…
Kopiëren en plakken
En dan wel van derde landen eisen of ze asielzoekers willen opvangen, want tja, dat kan Nederland – steevast in de top-5 van de rijkste landen van de wereld – niet aan.
Oeganda stond een tijdje op het lijstje van Faber en nu David van Weel [nvdr: Van Weel is minister van Buitenlandse Zaken in het ontslagnemende kabinet-Schoof]. Oeganda hoeft of mag niet meer van het Cocktailtrio, nu de verkiezingen daar op een bloedbad zijn uitgelopen. Kortom, een land om UIT te vluchten, niet om vluchtelingen naartoe te sturen.
Vandaag Oeganda, gisteren Tunesië (migranten werden in de woestijn gedumpt precies op de dag dat Mark Rutte er een deal sloot), morgen… Vult u maar in. Onhaalbaar, onwerkbaar, asociaal en inhumaan.
Kopiëren en plakken
De asielinstroom daalt al jaren – niet door maatregelen uit klompenland, maar omdat de wereld verandert. Toch houdt jaar op jaar, kabinet op kabinet, vast aan de obsessie om asiel “te managen” of, zoals Jetten het letterlijk noemt “in bedwang te krijgen” alsof Wilders aan het woord was.
Alsof het een moeilijk bedwingbaar monster is. Het monster is de asielwetgeving, en vooral het gebrek aan feitelijke onderbouwing, het gebrek aan kennis, vertaald in constructief beleid. Ook voor het Cocktailtrio… kopiëren en plakken en niets oplossen.
Jeroen Corduwener
Jeroen Corduwener is een Nederlandse politieke commentator. Hij studeerde geschiedenis aan de Universiteit Leiden en behaalde een doctoraat aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij werkte vooral in de sectoren ‘ontwikkelingssamenwerking’ (o.a. in Burundi, Centraal Afrikaanse Republiek, DR Congo, Ivoorkust, Mali, Rwanda, Zuid-Soedan) en ‘migratie en asiel’.
Bron: LinkedIn: https://lnkd.in/ewYCJARC
Het regeerakkoord is geboren uit een visieloze compromiscultuur
Mensen snakken na het debacle van het kabinet-Schoof naar politieke daadkracht, ziet Bas Heijne. Alleen hebben D66, VVD en CDA volgens hem niet van alle malaise geleerd.
Aan de slag, daadkracht – je begrijpt wel waarom de nieuwe coalitie van D66, VVD en CDA ervoor heeft gekozen zichzelf als zuiver pragmatisch te etaleren: Nederland heeft ruim een jaar stilgestaan.
Traineren, blokkeren, stoken en schelden, opzichtig incapabele bewindslieden onder aanvoering van een machteloze bureaucraat – dat was het kabinet-Schoof. Wie keek er niet met plaatsvervangende schaamte naar?
Na zoveel gebrekkig bestuur, waarbij Nederland in zo’n beetje alles achteropraakte, nationaal en internationaal, is ieder teken van capabel bestuur al een wonder, iets ‘voor elkaar krijgen’ een ideaal op zich, iedere stap die echt gezet wordt een bevrijding – het maakt al bijna niet meer uit welke kant op.
Je zou bijna vergeten hoe bizar dat eigenlijk is.
De al te nadrukkelijke blijmoedigheid van de partijleiders bij de presentatie van hun akkoord moet verhullen dat de oorzaken van die bestuurlijke malaise allesbehalve verdwenen zijn. Gentle reminder: we leven nog steeds in een land waar de bijna-grootste partij grossiert in extreemrechtse ideeën en niet eens een partij is.
De PVV van Geert Wilders, bij voorbaat van regeringsdeelname uitgesloten, kreeg onlangs te maken met een scheuring – extreemrechts is nog nooit zo groot geweest en tegelijkertijd nog nooit zo verdeeld.
Het schaamteloos nativistische, Rusland-gezinde FvD groeit weer. En onze onzekere toekomst gaan we in met een minderheidskabinet dat bij alles steun zal moeten zoeken.
Je zou het een crisis noemen, als je er al niet zo gewend aan was geraakt.
Opvallend aan de recente afsplitsing van maar liefst zeven Kamerleden van de PVV vond ik de doffe gelatenheid waarmee van het nieuws verslag werd gedaan. Plichtmatig werden alle keren opgesomd dat er gedoe in de PVV was geweest de afgelopen twintig jaar, Hero Brinkman, Louis Bontes, Marcial Hernandez, Joram van Klaveren, opstand, afsplitsing, vuilspuiterij.
Extreemrechtse stoethaspel
De redenen dat de zeven Wilders de rug toekeerden, waren exact dezelfde als die van eerdere opstandelingen. Opnieuw moest ik lezen dat Wilders een solist is die geen tegenspraak duldt, die niemand vertrouwt, niet kan samenwerken.
Ik kreeg bijna medelijden met de Haagse journalisten die het moesten verslaan, die de extreemrechtse stoethaspel Gidi Markuszower, Wilders’ Judas van dienst, zijn vijftien minuten roem moesten gunnen. In NRC werden de zeven muitende Kamerleden keurig geportretteerd, alsof we nog veel van ze gaan horen.
Ikzelf bleef hangen bij Annelotte Lammers. Op de site van de Tweede Kamer had ze geschreven: “Als we de problemen niet blijven benoemen, kunnen we ze ook niet oplossen”. Het zijn problemen met de voorspelbaarheid van een gebedsmolen.
Tijdens haar zeventig dagen in de Kamer, meldt NRC, stelde Lammers vragen over het “koesteren van de Nederlandse traditie van Sinterklaas, over religieuze uitingen van boa’s en de neutraliteit van de burgemeester van Arnhem, Ahmed Marcouch”. Ook maakte ze zich druk over het voorkomen van antisemitische verstoringen van de chanoekaviering in Amsterdam.
Opnieuw viel me op hoezeer radicaal-rechts radicaal voorspelbaar is. Rita Verdonk klaagde al over tradities die ons worden afgenomen. Twintig jaar geleden ging het al over hoe hoog de minaretten van een moskee mochten zijn.
De verdachtmakingen richting Nederlands-Marokkaanse politici gingen toen richting Aboutaleb en Arib. De riedel van Annelotte over problemen die niet benoemd mogen worden, is nóg ouder.
Intussen is zo’n beetje iedereen het erover eens dat de PVV en Wilders niets voor elkaar hebben gekregen. Het is twintig jaar lang onbekwaam zieken vanaf de zijlijn geweest. Slimme beschouwers wijzen er steeds op dat zijn invloed op de politiek enorm is geweest. Heel het land is door hem naar rechts opgeschoven, zijn thema’s, islam en asiel, bepalen het politieke debat.
Die invloed kan je moeilijk ontkennen, maar vergeten wordt een bijna nog grotere prestatie: Wilders heeft van de landelijke politiek een perpetuum mobile gemaakt, een Groundhog Day [nvdr: dit verwijst naar de populaire film ‘Groundhog Day’uit 1993, een uitdrukking om een situatie te beschrijven waarin een bepaalde dag een herhaling lijkt van een vorige] van haat en verongelijktheid.
Het politieke debat is veranderd in een zompig moeras, dat de afgelopen twintig jaar zo’n beetje iedereen naar de bodem zoog. Lees een column van Ronald Plasterk in De Telegraaf en je ziet wat ik bedoel.
Wilders regeringsdeelname was een debacle: hij bleek niet in staat te besturen, net als overigens zijn politieke aanhangwagens BBB en NSC. Dat waren protestpartijen en protesteren bleek helaas meteen ook het enige te zijn waarin ze goed waren.
Hun respectievelijke inbreng: opkomen voor de vergeten regio in tijden van globalisering, en pleiten voor een overheid die het vertrouwen van de burger terugwint. Belangrijke kwesties, maar dan moet je wel in staat zijn die thema’s op een verantwoordelijke manier in te bedden in beleid. Daar kwam niks van terecht.
Het zegt genoeg dat geen van de deelnemende partijen lessen trok uit de mislukking van het kabinet-Schoof. Over Wilders heb ik het niet eens.
Caroline van der Plas, wier BBB inmiddels nauwelijks meer zichtbaar is in de peilingen, schuift nog steeds vrijwel dagelijks aan in praatprogramma’s, waar ze met een ontevreden gezicht ongeïnformeerde kletspraat verkondigt.
Gewezen NSC-kamerlid Rosanne Hertzberger neemt in NRC gewoon weer de politiek de maat alsof er niets gebeurd is. Haar partij, die bij de afgelopen verkiezingen alle twintig zetels verloor, gaat zich, lees ik in de Volkskrant, de komende tijd richten op “buitenparlementaire invloed door met symposia problemen aan de kaak te stellen”. Ook Pieter Omtzigt (NSC) doet weer mee.
Geen wonder dat mensen snakken naar daadkracht, politici die iets doen, er iets doorheen krijgen. Als reactie op de stilstand en malaise is dat begrijpelijk. Zelfs GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver erkende dat afgelopen week.
Op een partijbijeenkomst zei hij: “Het is fijn dat er een kabinetsploeg gaat aantreden waar we het misschien niet mee eens zijn, maar waarvan we kunnen zeggen: ‘Oké, het bestuur is in goede handen.’”
De zaal beantwoordde die opmerking met een ijzige stilte. Ik begrijp wel waarom. Uit de presentatie van het coalitieakkoord blijkt dat de belangrijkste lessen van de politieke malaise niet geleerd zijn.
Schokkend is wat mij betreft niet eens zozeer dat D66 de VVD op zoveel punten tegemoetkomt, maar dat Jetten heeft verzuimd (of niet in staat blijkt) met een bezield verhaal te komen voor ons land in tijden van geopolitieke wanorde en heeft nagelaten met een verhaal te komen over wat die Nederlandse vlag waarmee tijdens het congres vooraf aan de verkiezingen zo trots werd gezwaaid, eigenlijk betekent in een modern en pluriform Nederland.
Verbeten materialisme
De VVD blijft steken in een verbeten materialisme. Maar zelfs van een ideeënloze partij als die van Yesilgöz mag je verwachten dat die in staat is uit te leggen waarom het defensiebudget gigantisch omhoog moet.
Als er in Oekraïne gevochten wordt voor onze vrijheid en waarden, leg dan ten minste één keer uit wat die vrijheid en waarden dan precies inhouden.
Het CDA is er niet in geslaagd zijn stempel op het akkoord te drukken – of het moet de zogenoemde vrijheidsbijdrage zijn. Dat is misschien wel tekenend. Het gaat om een lastenverzwaring in het teken van een Grotere Kwestie, namelijk onze bedreigde vrijheid, maar wat je meekrijgt is enkel de belasting en niet het grotere plaatje.
Retoriek zonder bestuurlijke vaardigheid leidt tot stilstand en een verziekt klimaat, dat is de les van het kabinet-Schoof. Maar een visieloze compromiscultuur, het al te triomfantelijk binnenhalen van een puntje hier en een puntje daar, zonder visie en gemeenschappelijk fundament, is in deze onzekere tijd nog niet het begin van een antwoord.
Bas Heijne
Dit opiniestuk van Bas Heijne verscheen op maandag 2 februari 2026 op de website van de Nederlandse krant NRC.nl: https://www.nrc.nl/nieuws/2026/02/02/het-regeerakkoord-is-geboren-uit-een-visieloze-compromiscultuur-a4919307
Lees ook:
– VVD ‘won’ het meest in formatie, maar groot deel van hun kiezers nu al negatief over het nieuwe kabinet (20 februari 2026)https://eenvandaag.avrotros.nl/opiniepanel/uitslagen/vvd-won-het-meest-in-formatie-maar-groot-deel-van-hun-kiezers-nu-al-negatief-over-het-nieuwe-kabinet-162828
– Jetten heeft na vertrek Van Berkel alsnog zijn kabinetsploeg compleet https://www.ad.nl/politiek/jetten-heeft-na-vertrek-van-berkel-alsnog-zijn-kabinetsploeg-compleet~a3043f76/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
Lees ook (inhoud febuari 2026)
