Mensenrechten: blinde vlek van de Europese Unie?
De zogenaamde ‘migratiecrisis’ van 2015 stortte Europa in een politieke crisis. De traditionele politieke partijen schoven steeds verder op naar rechts. Het recht op asiel brokkelde stelselmatig af. Tien jaar later maakt Flor Didden, expert migratie bij 11.11.11, de balans op van het Europese migratiebeleid. De verhalen die hij in ‘Bel me als je daar bent’ optekent, zijn ontluisterend.
Om de urgentie van zijn boek te begrijpen, moeten we de huidige politieke situatie erbij nemen: op maandag 9 maart 2026 zette het Europees Parlement het licht op groen voor een verstrengd terugkeerbeleid voor asielzoekers die geen erkenning krijgen.
In de pijplijn zitten gecontesteerde ideeën zoals de ‘return hubs’. Dat zijn detentiecentra in landen buiten de Europese Unie waar Europa afgewezen asielzoekers naar toe wil sturen. Gedwongen. In afwachting van hun finale deportatie.
Race naar de bodem
En het gaat nog veel verder, met plannen om deze mensen te verbannen naar landen buiten de Unie waarmee ze geen enkele connectie hebben. Het is onmogelijk om daarin niet de echo te horen van de beruchte en ondertussen als onwettig afgevoerde Rwanda-deal van het Verenigd Koninkrijk.
In de ontwerpteksten van de nieuwe terugkeerrichtlijn beweert de Europese Unie mechanismen te zullen inbouwen om de teruggestuurde asielzoekers te beschermen.
Alleen is de EU er nog nooit in geslaagd om te garanderen dat ‘veilige derde landen’ de mensenrechten van migranten zullen naleven. Dat illustreert Flor Didden haarfijn in ‘Bel me als je daar bent’.
Geregeld spreekt hij over een ‘race naar de bodem’, en dat is geen grootspraak, want wat de Unie van zinnens is, getuigt van een zelden vertoond cynisme.
Team Europe
Diddens reis langs de randen van Europa begint in het oosten van Polen, in het oerbos van Białowieża, nabij de grens met Wit-Rusland. Daar duikt hij onder in een beweging van activisten die hulp biedt aan asielzoekers, doorgaans slachtoffers van mensensmokkel.
Voor de Wit-Russische overheid zijn deze asielzoekers een instrument in de hybride oorlog die Poetin voert met het Westen: ze poken de politieke crisis in de Europese Unie verder op door asielzoekers over de grens te loodsen, maar niet zonder ze eerst te folteren.
Poolse (para)militaire groeperingen hebben er alles voor over om die grensovergang tegen te gaan. Op een gruwelijke manier jagen ze op asielzoekers.
Dat proces van ontmenselijking ontwaart Didden ook in het noorden van Afrika. Subsidies van de Europese Unie houden de Tunesische president Kais Saied in het zadel. De entente werd ‘Team Europe’ gedoopt.
Doel van de deal was om migratie vanuit Tunesië naar Italië tegen te gaan. Maar Tunesië speelde het spel zeer hard, hield razzia’s tegen migranten en deporteerde in de zomer van 2023 meer dan duizend mensen naar de grenzen met Algerije en Libië. Diep in de woestijn werden ze aan hun lot overgelaten. Met medeweten van de Europese Unie.
De zee als belofte
Beleid doet mensen bewegen. Het is een stelling die ook historica Sara Cosemans recent nog poneerde in haar publieke lezing in het MSK in Gent over bootvluchtelingen (integraal te bekijken: https://www.youtube.com/watch?v=O0cb-q18L7o).
De wetten van vraag en aanbod doen een zwarte markt ontstaan voor mensen die willen vertrekken, maar niet over de juiste papieren beschikken. Cosemans omschrijft de zee als een poort, een belofte om weg te kunnen gaan.
Haar beeld past bij de gruwel die Didden vaststelt op het Griekse eiland Lesbos, slechts enkele kilometers verwijderd van de Turkse kust en dus aanlokkelijk voor bootvluchtelingen. Langs de Griekse kusten voltrekken zich talloze drama’s, opnieuw met een aanzienlijke en actieve rol voor de Europese Unie.
Frontex, het Europese Grens- en Kustwachtagentschap, speelt daarin een kwalijke rol. Het gedoogt de pushbacks van de Griekse autoriteiten, dat is de praktijk van het terugduwen van bootjes met vluchtelingen naar de volle zee. Met taal verdoezelt men de realiteit. “Mensensmokkelaars hebben”, zo klinkt het, “opnieuw met mensenlevens gespeeld”.
Ongemakkelijke waarheid
Wie een beleid fileert zonder oplossingen of alternatieven aan te reiken, krijgt dat vaak voor de voeten geworpen. Didden trapt niet in die val en werkt een aantal ideeën uit. Zo pleit hij onder meer voor meer legale migratie.
Hij wijst op de vergrijzing van de Europeanen die flink zal wegen op de krapte op de arbeidsmarkt. De Europese Unie worstelt met deze paradox. Want terwijl ze een hardvochtig beleid uittekent voor asielzoekers zet ze alle zeilen bij om arbeidsmigratie te faciliteren.
De Volkskrant berichtte op 12 maart 2026 over de Europese rekruteringscampagne in Bangladesh. Dat plan moet de komende jaren resulteren in drieduizend Bengalen voor de Italiaanse arbeidsmarkt.
Alleen, in 2025 kwamen al 22.000 Bengalen ‘illegaal’ naar Europa, dankzij een “goed georganiseerd maffianetwerk, dat zich uitstrekt van Libië tot aan het Bengaalse platteland”. Niet iedereen overleefde die gevaarlijke reis.
De verhalen in ‘Bel me als je daar bent’ maken duidelijk dat mensensmokkel een gevolg is van het beleid van de Europese Unie. Onze politici kijken liever de andere richting uit, meer nog, ze schrijven in lyrische bewoordingen over het Griekse beleid dat uitblinkt in pushbacks en andere mensenrechtenschendingen.
Migratie-experts zoals Didden wijzen erop dat het aangekondigde beleid alleen maar meer slachtoffers zal maken. Zijn boek presenteert ons die ongemakkelijke waarheid.
Wim Huyghebaert
Wim Huyghebaert is jurist bij het jobteam van de stad Gent.
Dit commentaarstuk verscheen op maandag 16 maart 2026 op LinkedIn: https://www.linkedin.com/pulse/europese-unie-negeert-het-verleden-wim-huyghebaert-bgfbe/
Flor Didden, Bel me als je daar bent. Een reis langs de grenzen van Europa, uitgeverij EPO, Antwerpen-Berchem, 2026, 263 p., ISBN 9789462675933
Het boek van Flor Didden werd op donderdagavond 2 april 2026 onder massale belangstelling voorgesteld in het House of Compassion, Begijnhofkerk, Brussel.
Op maandag 16 maart werd Tommy Olsen, oprichter van Aegean Boat Report, in Noorwegen gearresteerd op basis van een Europees aanhoudingsbevel, uitgevaardigd door de Griekse autoriteiten.
De aanklachten tegen hem? Spionage en mensensmokkel. Zijn echte ‘misdaad’? Het aan de kaak stellen van de systematische mensenrechtenschendingen door de Griekse kustwacht (Hellenic Coast Guard).
De aanhouding van Tommy Olsen is een absolute schande. Met Aegean Boat Report is hij een van de enigen die systematisch monitoren wat er gebeurt op de Egeïsche Zee.
Dat werk is van cruciale waarde om pushbacks te documenteren en zichtbaar te maken, ook voor rapporten zoals die van 11.11.11. Het doel is duidelijk: de laatste ogen op deze misstanden doen verdwijnen. Dit past in een breder patroon van keiharde repressie tegen het middenveld in het Griekenland van de regering-Mitsotakis. Vorig jaar sprak ik hem uitgebreid voor mijn boek. Toen drukte hij nog zijn vertrouwen uit in het Noorse rechtssysteem dat hem niet zou uitleveren. Laat ons inderdaad hopen dat het niet zover komt.
Flor Didden
Met zijn werk maakt Tommy Olsen de illegale pushbacks zichtbaar die plaatsvinden op de Egeïsche Zee. Wat begon als WhatsApp-updates voor een klein netwerk van hulpverleners, werd Aegean Boat Report: een noodlijn en een archief van Europees grensgeweld. Tot onvrede van de Griekse autoriteiten: sinds 2021 hangt er een arrestatiebevel boven zijn hoofd.
Olsen werd op 16 maart 2026 effectief gearresteerd in Noorwegen. De Griekse autoriteiten hadden een arrestatiebevel uitgevaardigd, omdat hij hulp bood aan vluchtelingen. Romy van Baarsen sprak hem voor De Groene Amsterdammer, lees het interview ‘De waakhond van de Egeïsche Zee’: https://www.groene.nl/artikel/de-waakhond-van-de-egeische-zee?utm_campaign=website&utm_medium=owned_social&utm_source=linkedin (18 maart 2026)
Dit is een cynische arrestatie: de Griekse overheid, die hulpverlening criminaliseert en zelf criminele pushbacks uitvoert, als gevolg waarvan mensen verdrinken, misbruikt het Europees recht om een Noorse ingezetene in eigen land te vervolgen.
Noorwegen had geen keus dan het internationale arrestatiebevel uit te voeren. De Noorse rechtbank zal naar alle waarschijnlijkheid een uitleveringsverzoek afwijzen omdat er geen juridische grond voor is (*). De Griekse wet om hulpverleners te criminaliseren staat immers haaks op Europees recht.
Maar het doel is inmiddels wel bereikt: hulpverleners schrik aanjagen, niet alleen in Griekenland, maar ook ver buiten de Griekse grenzen.
Wie nog overweegt naar Griekenland op vakantie te gaan, moet dat maar eens heroverwegen: toerisme is de belangrijkste economische inkomstenbron in Griekenland. Als dat in een kwaad daglicht komt, draait de xenofobe regering-Mitsotakis wel bij…
Romy van Baarsen
(*) Update De Groene Amsterdammer, 23 maart 2026. Na vijf dagen in een Noorse zwaarbeveiligde gevangenis is Tommy Olsen weer vrijgelaten. Een rechter oordeelde dat er geen reden was hem langer vast te houden, ondanks een verzoek van de aanklager om zijn detentie met vier weken te verlengen. De zaak rond het Griekse arrestatiebevel loopt door; zijn advocaat heeft beroep aangetekend tegen het uitleveringsverzoek. Als hij wordt uitgeleverd, kan hij in Griekenland langdurig vast komen te zitten. “Dan word ik achttien maanden in detentie geplaatst. Of langer”, zegt hij. Olsen hervatte vrijwel direct zijn werk. “Misschien is het naïef, maar ik heb nog steeds vertrouwen in het Noorse rechtssysteem. We hebben goed bewijs.”
On March 16th, Tommy Olsen, founder of Aegean Boat Report, was arrested in Norway under a European warrant. Meanwhile, the Mediterranean has already claimed 682 lives in 2026 alone, the deadliest start to the year on record. Criminalising the people documenting these deaths doesn’t make them disappear. It just ensures no one is watching.
Protecting human rights is not a crime. Immediate acquittals for every humanitarian targeted for standing up for people on the move. Tommy Olsen helps to save lives in Greece out of Norway, he should be awarded for this instead of punished! See: www.aegeanboatreport.com
Stop this political theatre and free him! www.migrationfuture.com & www.refival.org
Lees ook:
– Uitbesteed geweld aan de rand van Europa https://cimic-npo.org/2026/02/22/70-016/
– Migratie als oplossing voor de klimaatcrisis? https://cimic-npo.org/2024/01/28/49-007/
– Heft Duitsland zichzelf op door de migratie? https://cimic-npo.org/2024/01/28/49-009/
– Migrants in Libya victims of ‘violent business model’ of exploitation and abuse, UN reports https://cimic-npo.org/2026/02/22/70-013/
– Lithuania’s ‘safe haven’ narrative vs. the state practice of Belarusian refugee expulsion (2019–2025) https://cimic-npo.org/2025/12/17/68-010/
– Ali. De opera van het Europese ‘grensspektakel’ https://cimic-npo.org/2025/11/24/67-006/
– Uit de schaduw: Ali en de verschrikkingen van de mensensmokkel https://cimic-npo.org/2025/10/24/66-015/
– Rapport telt meer dan 120.000 illegale, gewelddadige pushbacks: duwen, slaan, laten sterven. ‘Dit is het Europese grensbeleid’ https://cimic-npo.org/2025/02/22/60-010/
– Wat voor een land zijn we geworden als we een ‘asielcrisis’ willen uitroepen? https://cimic-npo.org/2024/09/26/55-004/
– Rellen met Eritrese jongeren in Den Haag: hoe ver reikt de ‘lange arm’ van Asmara? https://cimic-npo.org/2024/02/29/50-008/
– Wat is het antwoord op deze vragen? https://cimic-npo.org/2023/10/23/46-008/
– Safe migration helps end human trafficking https://cimic-npo.org/2023/06/30/44-009/
– ‘Omvolkingstheorie’ van president leidt tot ongezien racisme in Tunesië https://cimic-npo.org/2023/03/31/41-005/
– Ook Nederland is de trappers kwijt: vluchtelingen naar Rwanda? https://cimic-npo.org/2023/02/26/40-002/
– ‘Air Kagame’: deal van de schande https://cimic-npo.org/2022/06/29/34-005/
