‘De kinderen van Malinche’ (Redactioneel 74)
Als je de (koloniale) geschiedenis van landen, continenten en regio’s van herkomst van de huidige voetballers op het Wereldkampioenschap wilt nagaan, ben je een jaartje zoet. Het zou een antropologische, economische, politieke, koloniale en historische studie worden, waarbij je uiteindelijk denkt: hoe is zoveel onrecht mogelijk? Je wordt geraakt door de aangrijpende biografieën, de talloze migraties en levens in de diaspora.
Toch zijn we blij dat de huidige ‘migrantenvoetballers’ een transformerende vorm geven aan die niet zo fraaie, zeer turbulente kronieken.
Hoewel: hoe complex kan het zijn? Migranten zijn goed in de mate dat ze een voetbaloverwinning kunnen behalen: enerzijds voor de oud-kolonisatoren, anderzijds voor de landen waar de wieg van hun voorouders stond.
Ze worden als moderne ‘gladiatoren’ ingezet, maar nu vergoed met een spectaculair salaris en het aureool van heldendom. De ‘heling’ van oude en nieuwe wonden wordt – wellicht onbewust en contradictorisch – tot stand gebracht door een extreem verdienmodel.
Een ticket voor het WK kost bij ons hier al gauw 4000 euro. En er zitten telkens tussen de 60.000 en 90.000 mensen op de tribunes. Allemaal ‘mensen’ die zich op een of andere manier identificeren met spelers die de frustraties, verlangens, de ingewikkelde identiteiten, de hoop op betekenis en zingeving, moeten invullen en waarmaken.
De Mexicaanse schrijver Octavio Paz (1914-1998) heeft in ‘The Labyrinth of Solitude’ (1961) de gevoelens en psychologie van ‘de kinderen van Malinche’ goed beschreven.
Malinche, de inheemse vrouw, die de maitresse werd van conquistador Cortès en bij hem een kind kreeg: Martín, het ‘mestiezenkind’. Malinche werd daarvoor beticht van verraad, maar vandaag de dag ook bewonderd voor haar moed om te ‘bemiddelen’ en de taal van de koloniale andere, de ‘vreemde’ bezetter zo snel te leren. Onder andere Mexico rekent in het voetbal in zekere zin toch weer af met 300 jaar slavernij.
En dan is er de vraag: wie heeft al die WK -talenten (‘van kleur’) opgeleid? De paradox is: vooral landen die zich nu ontzettend tegen migratie verzetten: Frankrijk en Nederland. Die zijn wel trots op hun voetbaltelgen, maar leggen het verband niet met de actualiteit.
Maar liefst 97 spelers van dit WK-toernooi werden in Frankrijk geboren en opgeleid. Eigenlijk is het een Frans toernooi. Congo, Haïti, Senegal, Ivoorkust, Tunesië, Marokko, Ghana, Kaapverdië, Qatar, Egypte hebben (zogezegd) ‘Franse’ spelers. In de Franse ploeg zelf hebben 11 van de 26 geselecteerde spelers een achtergrond in gekoloniseerd Afrika.
De Nederlandse krant NRC analyseert. “Het WK weerspiegelt de moderne geschiedenis, van landen die gekoloniseerd werden en bevrijd, van migrantengemeenschappen die opbloeiden in verre landen, van gedwongen verplaatsingen door oorlogen en armoede, en toeval…”
“Juist onder de gedeelde vlag van één natie worden gelaagde identiteiten gevormd: van teams waarin spelers allerlei achtergronden hebben, maar uiteindelijk vooral Nederlander, Fransman of Algerijn zijn – of allebei.”
Uit een studie van onderzoeker Gijs van Campenhout blijkt dat er na Frankrijk (97) geen ander land is waar zoveel WK-voetballers werden geboren als Nederland. In Nederland geboren spelers met migratieachtergrond spelen voor Kaapverdië, Marokko, Turkije, de VS, Algerije, Tunesië, Ghana en Nieuw-Zeeland.
“Daarmee spelen er meer in Nederland geboren voetballers niet voor het Nederlandse elftal (42), dan wel (25). Bovendien had nooit eerder zo’n groot percentage van de Oranje-internationals een migratieachtergrond: 53 procent.”
Een en ander heeft te maken met voetbalbonden die slimmer zijn geworden en sporters die gezocht hebben naar mogelijkheden. Men zoekt naar voetballers in de diaspora en de voetballers zelf beginnen te zien dat ‘hun bloedlijnen’ kansen bieden op carrière.
De schaduwzijde, zo merkt de NRC op, is racisme. Ook in Nederland is racisme een lastige realiteit. (Het zijn geen ‘echte Nederlanders’ die meespelen.) De huidige (rechtse) richtlijnen van het nieuwe Europees migratiepact gieten olie op het vuur: EU-landen mogen vanaf nu afgewezen asielzoekers overhevelen naar detentiekampen buiten de EU waar de Europese spelregels niet gelden en … waar geen voetbalspel mogelijk is.
Intussen staat het Nederlandse Loosdrecht (en veel andere plaatsen in het land) in brand. Asielzoekers worden er al wekenlang belaagd met brandbommen en vuurwerk. Journalist Jeroen Corduwener spreekt over een “mensonwaardige cocktail van terugkeerregeling die ertoe leidt dat burgers van Loosdrecht… zich gesteund voelen in hun weerzinwekkende verzet tegen een AZC (asielzoekerscentrum)”.
Dat is de echte schaduw die over dit hele toernooi hangt. Wat niet wil zeggen dat de vele miljoenen mensen – vroeg in de morgen, laat op de avond of midden in de nacht – niet zouden mogen genieten of in trance geraken bij zoveel intense energie en verbazingwekkend voetbaltalent.
En de Rode Duivels? In het huidige WK is er – ondanks alle verschillen – heel veel ‘gelijkheid’ in het spel. In de vroege uren van zaterdag 27 juni kwam de ‘verlossing’. Veel ‘Belgen’ zagen hoe onder anderen negen Belgen van kleur, van Congolese, Kameroens-Senegalese, Guinee-Bissau-Portugese, Ghanese, Spaans-Italiaanse afkomst zich boven zichzelf uittilden.
Er wordt geschreven dat ze – ook financieel (met ‘dubbele miljoenen’) – nog zullen ‘groeien’ in de komende wedstrijden. Op 1 juli, ’s avonds laat, gebeurde er tijdens de match tegen Senegal, althans volgens commentatoren, een ware ‘verrijzenis’ toen ze op de ‘rand van de afgrond stonden’. Er werd opnieuw gejuicht en (ook financieel) ‘doorgegroeid’…
Intussen wensen we onze lezers alvast een fijne vakantie met… misschien nog veel meer voetbal en een Ronde van Frankrijk op de koop toe. Maar zelfs spel en afleiding brengen onze ‘condition humaine’ aan het licht en ze kunnen de klimaatverandering, de vele crises en oorlogen niet langer verdoezelen.
De CIMIC-Nieuwsbrief is er weer in september.
Voor de CIMIC-kernredactie,
Marc Colpaert
Jan Van Criekinge
Pascal Blancquaert
Koen Stuyck
Sarah Avci
De CIMIC-Nieuwsbrief en website zijn gratis, maar daarom nog niet kosteloos
CIMIC werkt zonder subsidies, maar dat betekent niet dat er geen kosten verbonden zijn aan het redactiewerk en het onderhoud van de website. Apprecieert u de lectuur van de Nieuwsbrief? Overweeg dan om CIMIC te steunen en te versterken met een gift. Zelfs een kleine gift maakt al een groot verschil.
U kan uw gift overmaken via overschrijving op IBAN BE38 1030 4369 8972 van CIMIC vzw met de mededeling ‘Gift‘ of via bankapplicatie (QR-code).
Donatiepagina | Overschrijving (vrij bedrag) |
