“Waarom ik pacifiste blijf”: interview met Margot Kässmann, voorzitter Raad van Evangelische Kerk in Duitsland en voormalig bisschop Hannover
Op 16 september 2026 werd Margot Kässmann voor de ARD geïnterviewd in het programma ‘Menschen bei (Sandra) Maischberger’. De aanleiding was het verschijnen van haar boek ‘Warum ich Pazifistin bleibe’. We vertalen het gesprek.
Maischberger (M): Mist u Merkel?
Kässmann (K): “Ik heb meegemaakt dat Merkel weg moest, daarna Scholz weg moest, nu moet Merz weg. Ik wil iets positiefs. Wat willen we eigenlijk? Wat we nodig hebben is een positief narratief. Er wordt veel gescholden. Toen Merkel zei ‘Wir schaffen das’, was dat een positief verhaal. Met de vluchtelingencrisis is het een andere richting uitgegaan. Maar de idee om iedereen in het verhaal mee te nemen, mis ik momenteel.”
M: U wacht dus op een visie?
K: “We hebben inderdaad een visioen nodig. Er is behoefte aan tekenen van hoop. Ik ben theologe. De Schrift zit vol visioenen en tekenen van hoop. Hoe kunnen we in gerechtigheid en vrede samenleven? Het valt mij op dat de AfD in het debat lijkt te zeggen: ‘Wir schaffen das andere Deutschland’. Wat gebeurt er met ons, de vele democraten die toch voor een Duitsland in vrijheid kiezen, democraten die niet naar afkomst, maar naar toekomst zoeken? Die positieve impuls ontbreekt.”
M: Vertrouwt u deze Bondskanselier (Friedrich Merz) als het over oorlog en vrede gaat?
K: “Ik heb er problemen mee dat de kanselier gezegd heeft dat Duitsland het sterkste conventionele leger van Europa moeten krijgen. Ik ben een naoorlogs kind. Mijn ouders kenden de horrorverhalen van de oorlog, o.a. de vlucht en verdrijving van Duitsers uit Pommeren, hoewel mijn ouders zelf tot het land van de daders behoorden. Ik wil andere lessen leren uit onze geschiedenis. In Duitsland mag nooit opnieuw het grootste conventionele leger opstaan, maar wel de sterkste, vertrouwenwekkende diplomatieke kracht in Europa.”
M: Merz zegt dat natuurlijk in een situatie waarin de Amerikanen eisen dat we onszelf moeten verdedigen; en aan de andere kant werd een land, een bondgenoot, aangevallen. De Oekraïners hebben begin van de jaren negentig beslist om hun kernwapens in te leveren. Als ze nu geen wapens zouden krijgen, werden ze onder de voet gelopen. Kan je dan nog zeggen: ik blijf pacifist?
K: “Ik werd de voorbije vier jaar uitgescholden voor ‘Lumpenpazifist’ (1), ‘Sofapazifist’ (2), ‘Putinversteher’, enz. Ik stel de vraag waarom het Duitsland moet zijn die de meeste wapens levert aan Oekraïne. Waarom wij? Wat drijft ons? Hadden we met Rusland een andere verhouding kunnen opbouwen? Ik besef natuurlijk ook dat Poetin Oekraïne heeft aangevallen! Maar ik vind dat het pleidooi voor vrede veel sterker zou moeten zijn.”
“In 2024 dacht ik dat China en Brazilië een duidelijk vredesplan hadden. Had Europa dat niet meer en beter moeten ondersteunen? Nu tracht de paus in die richting invloed uit te oefenen. We moeten toch op de een of andere manier tot een wapenstilstand komen? Zijn we dan naïef? Na meer dan vier en een half jaar oorlog en miljoenen doden moet er toch een eind aan komen? Ik kijk naar al de mensen die vermoord zijn, ik ben geen politica, maar een theologe. Ook voor de Oekraïense mensen wordt het alvast niet beter.”
M: De Russische minister van Buitenlandse Zaken heeft gezegd dat er zelfs bij vredesgesprekken verder zal worden gebombardeerd en geschoten.
K: “Ik heb geen pasklare oplossingen en ik ben ook niet degene die begrip heeft voor Rusland. Bovendien is er ook nog Soedan, Jemen, het Midden-Oosten, Iran, ook daar zijn oorlogen en we worden er allemaal door geraakt. Te beginnen aan het tankstation. In Iran hadden de mensen gehoopt dat de VS-interventie hen zou verlossen, maar het tegendeel is gebeurd. De wapenwedloop nog opvoeren brengt volgens mij zeker geen oplossing. Er is een nieuw ontwapeningsproject nodig. Dat hebben we in de tweede helft van de vorige eeuw geprobeerd.”
M: Ja, maar de ‘orde’ kwam na verwoestende oorlogen?
K: “Auschwitz had kunnen worden voorkomen als Duitsland een democratische samenleving was geweest die het antisemitisme, racisme en de perfide industriële massavernietiging van Joodse mensen niet had toegelaten. Duitsland was in 1933 niet zó democratisch dat het deze zaken kon verhinderen. Ik begrijp echt niet hoe dit alles zo kort na de tragedie van 1914 -1918 kon gebeuren en dat het land onder hoerageroep weer ten oorlog trok.”
M: Hoe is het dan gebeurd? Als er krachten aan het werk zijn die dit gewoonweg mogelijk maken, wat dan?
K: “We volgen vandaag een oorlogslogica. Rusland viel een land aan, dus wij moeten ons bewapenen opdat Rusland ook ons niet zou aanvallen. Ik vind dat we er alles aan moeten doen zodat het niet tot een verdere wapenwedloop komt. We zouden onze miljarden beter investeren in ontwapening, vorming, ontwikkeling en in een sociaal leven. Nu wordt het geld verkwist.”
M: Graf von Lambsdorff, voorheen vicefractievoorzitter voor de liberale FDP, werd ambassadeur in Moskou. Hij zei: ‘De deelnemers aan de vredespaasmarsen zijn de vijfde kolonne van Vladimir Poetin, politiek én militair’ (nvdr: ‘Ostermarschierer’: mensen van de Duitse vredesbeweging die traditioneel op Pasen demonstreren voor vrede, ontwapening en tegen oorlog).
K: “Dat is voor mij een regelrechte belediging. Ik vraag me af wat er met mensen die voor bewapening pleiten aan de hand is dat ze zo beledigend worden. Op 3 oktober (nvdr: de Duitse feestdag, de dag dat in 1990 beide Duitslanden weer verenigd werden) zijn er in Stuttgart en Berlijn vredesdemonstraties. Ik doe mee vanuit christelijke overtuiging. Ik heb kleinkinderen en wil dat ze in vrede kunnen leven. Dat geldt trouwens voor alle kinderen op deze planeet. Ik voer geen partijpolitiek en kunnen ze mij dus niet verwijten.“
M: Hoe kunnen we nu stemmen? Maken de pacifisten niet de weg vrij voor de populisten?
K: “Er is een groot probleem. De ‘partijen van het midden’ laten bijna geen ruimte meer voor pacifisten. Het is alsof er geen alternatief meer bestaat en dat meer bewapening de enige oplossing is. Ik begrijp absoluut niet hoe een partij zoals de AfD durft te zeggen dat ze voor vrede is. Een partij die zoveel onvrede in het land zaait, kan onmogelijk in naam van de vrede optreden.”
M: Waarom heeft u het ‘Manifest 23’ van de partij BSW (Bündnis Sahra Wagenknecht) ondertekend? (nvdr: ‘Das Manifest für Frieden‘ was een online petitie die in februari 2023 door politica Sahra Wagenknecht en journaliste Alice Schwarzer werd opgestart.)
K: “Ik heb het ondertekend omdat ik het meer dan terecht vond om een vredesstem te versterken, maar ik ben geen fan van Sahra Wagenknecht.”
M: AfD-leider in Saksen-Anhalt, Ulrich Siegmund, zegt dat AfD de wapenindustrie niet helemaal zal verwerpen. Hij zei dat ze nog kan worden gebruikt bij het ‘remigratie’-offensief.
K: “De vrolijke, vriendelijke Siegmund heeft daarmee zijn ware gelaat getoond en duidelijk gemaakt wat hij met het land voor heeft. Ik leef graag in een land waar meerstemmigheid is, waar één op de vier mensen een migratieachtergrond heeft. Ik ben niet meer Duitser dan medeburgers die uit Turkije gekomen zijn en met wie ik ben opgegroeid. Die hebben hier ook kleinkinderen.”
M: Wat denkt u van de uitspraak van Joachim Gauck, Bondspresident in 2015: ‘Ons hart is groot, maar onze mogelijkheden zijn eindig’?
K: “De levensomstandigheden zijn verschillend. Mensen op het platteland hebben een ander levensgevoel dan in een grote stad als Berlijn. Overigens zijn er op het platteland nauwelijks mensen met een migratieachtergrond. Hoe kunnen we het leven positief vorm geven. Daarover gaat het.”
“Ik ken echt wel de problemen van criminaliteit, maar als we in een rechtstaat leven, kunnen we toch niet zeggen: in Berlijn zijn er wijken waar mensen met een keppeltje niet meer op straat durven te komen, of waar vrouwen ’s avonds niet alleen naar huis durven? Justitie moet daar haar werk doen.”
M: U kreeg vaak de vervelende vraag gesteld of een vrouw alle taken op zich kan nemen die u ooit opgenomen heeft. Tegelijk bisschop zijn en moeder van vier dochters?
K: “Ik heb me voortdurend moeten bewijzen en verantwoorden. Intussen is het een beetje beter geworden. Hoewel. Ik heb zeven kleinkinderen. Mijn dochters moeten zich weren. Ze zien bij hun tweede kind soms af van het moederschapsverlof om parttime te kunnen werken, wat automatisch ook minder inkomsten betekent. Een vrouw heeft toch nog steeds een andere rol dan een man.”
M: In 2016 werd u het Bondspresidentschap aangeboden. U heeft geweigerd, waarom?
K: “Ik ben geen diplomaat. Zie je mij al militaire attachés uit Saoedi-Arabië ontvangen? Ik heb er nooit spijt van gehad dat ik die functie niet heb aanvaard. Maar toch vind ik dat de volgende Bondspresident eindelijk een vrouw moet zijn.”
Vertaling uit het Duits: Marc Colpaert
Bron: ARD-programma ‘Menschen bei Maischberger’ van 16 september 2026 waar Margot Kässmann werd geïnterviewd: https://www.ardmediathek.de/video/maischberger/margot-kaessmann-pazifismus-in-zeiten-von-krieg-und-krisen-noch-zeitgemaess/wdr/Y3JpZDovL3dkci5kZS9CZWl0cmFnLXNvcGhvcmEtYmM2ZmJiZmUtYTg3Zi00MTkwLTkyNmMtYTJiYzM0YjZkODQ3)
Noten:
(1) Een Lumpenpazifist zou zijn eigen morele principes boven het reële leed van de aangevallen mens stellen. Er wordt gesuggereerd dat wapens afwijzen in het concrete geval van oorlog tot gevolg heeft dat het onbeschermde slachtoffer opgeofferd wordt aan de agressor. Het woord verwijst naar de marxistische context van het ‘Lumpenproletariat’. Het woord werd voor het eerst gebruikt in ‘Der Spiegel’ van april 2022 door columnist Sascha Lobo.
(2) Een Sofapazifist zou geweldloosheid preken vanuit een veilige en comfortabele positie.
‘Alternativen Westfälischen Friedenspreises’ in Münster gaat naar Connection e.V
Connection e.V. kreeg op 25 september 2026 in Münster de eerste ‘Alternatieve Westfaalse Vredesprijs’ voor hun volgehouden werk (sinds 1993) ter ondersteuning van dienstweigeraars, deserteurs en gewetensbezwaarden. Margot Kässmann hield de laudatio.
De laatste jaren gaat speciale aandacht naar mensen uit Oekraïne, Rusland en Wit-Rusland, die hoe langer hoe minder kans op asiel maken in Duitsland. De regering van kanselier Merz vindt dat Oekraïners de plicht hebben om hun land militair te verdedigen en niet naar het buitenland moeten vluchten…
De ‘officiële’ Westfaalse Vredesprijs gaat dit jaar op 1 oktober naar de NAVO! Om hiertegen te protesteren zijn er al vele demonstraties geweest in heel Duitsland.
Ter herinnering: Münster (samen met Osnabrück) is de plaats waar in 1648 de fameuze Vrede van Westfalen werd gesloten, die een einde maakte aan de Dertigjarige Oorlog, de strijd tussen katholieke en protestantse staten, die zeer verwoestende gevolgen had voor heel Europa.
Op de website van Connection e.V. vind je foto’s en video’s van de prijsuitreiking in Münster op vrijdag 25 september: https://de.connection-ev.org/article-4834
Alternativer Friedenspreis in Münster vergeben. Zwei Preisverleihungen innerhalb einer Woche im Rathaus, ein fast identischer Name und doch sind die Anlässe ganz unterschiedlich https://www1.wdr.de/nrw/muenster/alternativer-westfaelischer-friedenspreis-muenster-100.html
Lees ook (inhoud september 2026)
