EXPO: Jo Ractliffe: ‘En ces lieux / Out of Place’, Jeu de Paume, Parijs, nog tot 24 mei 2026
Jo Ractliffe, geboren in Kaapstad in 1961, is een belangrijke figuur in de hedendaagse Zuid-Afrikaanse fotografie, maar haar werk is nog maar weinig tentoongesteld in Europa. Het werk van Ractliffe wordt vaak geassocieerd met een discours over geweld en de manier waarop trauma’s tot uiting komen in het landschap, dat getekend is door het kolonialisme, de apartheid en de littekens van zware gewapende conflicten in landen als Angola tijdens de Koude Oorlog. Momenteel loopt een heel mooi overzicht van haar werk in het Parijse museum Jeu de Paume. Een absolute aanrader voor wie de komende weken een bezoek plant aan de Franse hoofdstad.
Vanuit het perspectief van de documentairefotografie ligt de eigenheid van haar artistieke benadering in de manier waarop ze de verhoudingen tussen aanwezigheid en afwezigheid weergeeft.
Haar beelden zijn geen illustraties van feiten en sociale of politieke gebeurtenissen, maar moedigen de toeschouwers aan om verder te kijken dan de oppervlakte en verhalen te ontdekken die in de landschappen verborgen liggen.
Deze monografische tentoonstelling in het Jeu de Paume in Parijs stelt voor het eerst het begrip ‘plaats’ als centraal thema van haar werk ter discussie. Voor de kunstenaar zijn de plekken die ze fotografeert niet louter geografische locaties of terreinen die door geweld en geschiedenis zijn gevormd; het zijn ook plaatsen die herinneringen in zich dragen.
Elk van haar fotoseries – en haar video’s – maakt deel uit van een proces, een verkenning van diverse aspecten van de complexe Zuid-Afrikaanse geschiedenis. Haar werk gaat dan ook verder dan louter afbeelding en biedt een visuele verkenning van situaties, conflictgebieden en de sporen van de diepe sociale scheidslijnen die door het apartheidsregime in Zuid-Afrika zijn veroorzaakt.
De tentoonstelling volgt veertig jaar creatief werk, vanaf het begin van Jo Ractliffe tot aan haar allernieuwste fotoserie, The Garden, die voor het eerst wordt getoond en geproduceerd is met steun van het Jeu de Paume.
Aan de hand van elf fotoreeksen belicht deze overzichtstentoonstelling de evolutie van haar werk en onderzoekt ze hoe plaatsen de zichtbare en onzichtbare sporen van de Zuid-Afrikaanse geschiedenis onthullen – of juist trachten te verbergen.
In de jaren 1980, toen Zuid-Afrika nog onder het apartheidsregime stond, zocht Ractliffe haar plaats en stelde ze via haar praktijk de documentairefotografie ter discussie. In plaats van gebeurtenissen in hun onmiddellijkheid te documenteren, was ze geïnteresseerd in wat erna kwam: de materiële en symbolische overblijfselen die ze achterlieten.
Deze benadering komt met name tot uiting in de serie Crossroads, gemaakt in een periode van grootschalig geweld en vernietiging in de gelijknamige township in de buurt van Kaapstad, waar ze “de onmogelijkheid van terugkeer, de uitroeiing van alle hoop en de overduidelijke kwetsbaarheid van het erbij horen” weergeeft.
In de jaren negentig, ten tijde van de overgang naar democratie, begon Ractliffe met meer experimenteel werk. reShooting Diana (1990-1999) beslaat bijna een decennium: van de vrijlating van Nelson Mandela tot de hoorzittingen van de Waarheids- en Verzoeningscommissie.
Met deze serie, gemaakt met een klein plastic fototoestel, de Diana, creëert ze donkere, korrelige en wazige beelden die de spanning van een samenleving in verandering weergeven.
Hier tentoongesteld in de vorm van een raster van 40 beelden, vormen ze een gevoelige cartografie van onrust en collectief geheugen, waarin bewakingslocaties, doorgangsgebieden en verlaten ruimtes met elkaar vermengd zijn.
De tentoonstelling
En ces lieux toont het werk van Jo Ractliffe, een belangrijke figuur in de hedendaagse fotografie, wier werk tot nu toe nog maar weinig in Frankrijk te zien is geweest. De tentoonstelling bestaat uit een selectie van werken die het volledige oeuvre van deze kunstenares omvat, van 1982 tot 2025.
Haar recentste series worden voor het eerst buiten Zuid-Afrika tentoongesteld. De tentoonstelling toont voor het eerst The Garden (2024–2026), een serie die met de steun van het Jeu de Paume tot stand kwam en gewijd is aan privétuinen die zijn ontworpen als plaatsen van verzet en gemeenschapsopbouw.
De catalogus, uitgegeven ter gelegenheid van deze overzichtstentoonstelling in het Jeu de Paume in 2026, bevat het volledige oeuvre van Jo Ractliffe. Drie essays, geschreven door Pia Viewing, curator van de tentoonstelling, Rory Bester, Zuid-Afrikaans kunsthistoricus, en Oluremi Onabanjo, conservator bij het MoMA in New York, worden aangevuld met korte teksten van de kunstenares zelf, die een intieme kijk bieden op elk van haar fotoreeksen. ISBN 9782365114653_1_75
https://www.librairiejeudepaume.org/livre/9782365114653-en-ces-lieux-jo-ractliffe
Praktisch
JO RACTLIFFE, En ces lieux / Out of Place, van 30 januari tot en met 24 mei 2026, Jeu de Paume – Parijs
Dinsdag en woensdag van 11 tot 21 uur.
Donderdag en vrijdag van 11 tot 19 uur.
Zaterdag en zondag van 10 tot 19u30.
Jeu de Paume
1 place de la Concorde, Jardin des Tuileries, 75001 Paris
Metrostation ‘Concorde’ op metrolijnen 1, 8 en 12, uitgang nr. 1 geeft direct toegang tot het Jeu de Paume.
Meer info op de website: https://jeudepaume.org/evenement/jo-ractliffe-en-ces-lieux/ +33 1 47 03 12 50 accueil@jeudepaume.org
Exposition Jo Ractliffe: En ces lieux / Out of Place (YouTube)https://www.youtube.com/watch?v=ppD967Wo_Y0
