Redactioneel 72
We kunnen er niet omheen. Er is een dieperliggende strijd aan de gang, zowel in Washington, in Moskou, in Tel Aviv, als in Teheran. Heel veel, zoniet alles, draait rond het claimen van een religie door een autocratisch politiek systeem om zichzelf te legitimeren.
Een en ander is duidelijk geworden door de pertinente ethische stellingname van paus Leo XIV (Robert Francis Prevost) tegenover zijn landgenoot president Donald Trump over oorlogsvoering, vredestichting en de kern van het christelijk geloof.
Er wordt op dit ogenblik – eigenlijk ‘on-gelooflijk’ – gevochten over de vraag “van wie is Jezus?” Het is een strijd over politieke moraal, waarheid of leugen, oorlog en vrede en de rol van een religie in een politiek bestel.
De maat was vol voor kerkleider Leo XIV. Vanuit evangelisch standpunt moest hij wel een standpunt innemen tegenover de MAGA-beweging, ICE-deportaties, tegenover de techelite en haar cultuur van leugens, tegenover het feit dat er “tussen werkelijkheid en fictie niet meer kan worden onderscheiden doordat algoritmes in de handen van enkelen zijn”.
Sinds januari veroordeelt hij de ‘oorlogsijver’, niet alleen die van Trump, maar ook die van Netanyahu en Poetin. Meteen werd de pauselijke nuntius in de VS op het Pentagon ontboden voor een pittig, sommigen schrijven ‘bedreigend’ en agressief gesprek, waarin zou worden gesuggereerd dat schisma’s (en tegenpausen?) mogelijk zijn.
Plots zijn Oval-office-politici exegeten geworden en Jezus-kenners. Leo XIV wordt aangemaand zich niet met politiek te bemoeien en een andere theologie te beoefenen.
Maar de paus laat zich niet van de wijs brengen en is bijvoorbeeld niet bang om de oorlog met Iran een ‘schande’ en ‘onacceptabel’ te vinden. Hij pleit voor een diplomatieke oplossing.
Een preventieve aanval op Iran was volgens paus Leo niet aan de orde, omdat volgens Trump zelf het atoomprogramma al volledig was vernietigd.
In zijn strijd tegen de Trump-regering reageert de paus tegen het christelijk nationalisme van een fundamentalistische ultrarechtse stroming waarvan ook oorlogsminister Pete Hegseth deel uitmaakt. Deus vult (God wil het) heeft hij op zijn arm laten tatoeëren. Daarmee verwijzend naar de Kruistochten die destijds door de katholieke kerk werden uitgelokt. Het is – gelukkig – niet de keuze van paus Leo om die opnieuw in te voeren.
Hij sluit eerder aan bij de ethiek van (de overigens joodse) filosoof Emmanuel Levinas die beschrijft dat elk systeem – zowel een politiek systeem, een familiesysteem, een economisch systeem als een religieus systeem – in staat is fundamentalistisch te worden.
Dat wil zeggen: een systeem waar voor geen ‘ander’ plaats is dan voor ‘het (eigen) zelf’; dat er dus geen plaats is voor de Bergrede. Of je jood, christen of moslim bent, de mens ‘Joshua’, ‘Jezus’, ‘Isja’ is een man van vrede. Niemand kan zich die Jezus eigengereid toe-eigenen.
Die kritiek geldt ook voor Tel Aviv, Moskou én Teheran. Netanyahu heeft een ander Beloofde Land in zijn hoofd dan waar het judaïsme het al millennia over heeft. Poetin heeft de Russisch-orthodoxe kerk bij wijze van spreken geannexeerd.
In Iran zijn de mensen het fundamentalistisch en onderdrukkend ‘systeem’ van hun leiders kotsbeu, maar niet de eigen ‘beschaving’ en de eeuwenoude cultuur, – of die nu religieus is of niet.
De paradox is dat religie een kracht (en macht) kan zijn die net het fundamentalisme, het populisme en de antidemocratische houdingen kan aanklagen en overstijgen.
In zijn essay, Niet in onze naam, (Otheo 2025) schrijft journalist Mark Van de Voorde dat de kerk zich moet verzetten tegen het politieke misbruik van het christelijk geloof. Het is precies wat de paus nu doet. Dat bewijst ook zijn reis naar Afrika.
Voor de CIMIC-kernredactie,
Marc Colpaert
Jan Van Criekinge
Pascal Blancquaert
Koen Stuyck
Sarah Avci
De CIMIC-Nieuwsbrief en website zijn gratis, maar daarom nog niet kosteloos
CIMIC werkt zonder subsidies, maar dat betekent niet dat er geen kosten verbonden zijn aan het redactiewerk en het onderhoud van de website. Apprecieert u de lectuur van de Nieuwsbrief? Overweeg dan om CIMIC te steunen en te versterken met een gift. Zelfs een kleine gift maakt al een groot verschil.
U kan uw gift overmaken via overschrijving op IBAN BE38 1030 4369 8972 van CIMIC vzw met de mededeling ‘Gift‘ of via bankapplicatie (QR-code).
Donatiepagina | Overschrijving (vrij bedrag) |
