De overtuiging dat ‘het Westen’ in gevaar is, heerst al sedert begin vorige eeuw, enkel de inkleuring verandert (het rode gevaar, het gele gevaar, het blonde gevaar). Maar wat dat Westen precies is — een cultuur, een waardenpakket, een geografische ruimte of een politieke mythe? — blijft opvallend vaag.
De vraag waar we vandaan komen, vinden we fascinerend, we graven in ons verleden om onszelf te begrijpen. Als het slecht gaat met ons, zoeken we schuldigen, als het goed gaat, willen we vooral weten hoe we dat voor elkaar gekregen hebben. Tijdens die zoektocht komen veel mensen tot de ontdekking dat hun geheugen allesbehalve betrouwbaar is en ontstaat er een gerechtvaardigde twijfel. Op grond van mijn klinische ervaring en met mijn kennis van het geheugenonderzoek kan ik dat alleen maar bevestigen: wat wij ons menen te herinneren, zegt veel meer over het heden en hoe we ons in dat heden willen positioneren dan over het feitelijke verleden.
door Fonds Pascal Decroos
door Fonds Pascal Decroos · Published 24/11/2025 · Last modified 03/12/2025
De filmgeschiedenis heeft een van haar meest toegewijde en baanbrekende geleerden verloren met het overlijden van Guido Convents op 10 september 2025 in Leuven. Convents was een Belgische historicus en antropoloog wiens werk licht wierp op aspecten van de filmgeschiedenis die al te vaak in de schaduw bleven. Hij wijdde zijn leven aan het documenteren en bewaren van het filmerfgoed van Afrika, met bijzondere aandacht voor de koloniale en postkoloniale ervaringen van Portugeestalige landen en de voormalige Belgische koloniale gebieden.
Op 20 november 2025 was het exact 50 jaar geleden dat in Spanje dictator Francisco Franco stierf op 82-jarige leeftijd. Hij was toen de laatste van de extreemrechtse leiders in het Europa van na de Tweede Wereldoorlog. In de aanloop naar die 50ste verjaardag van Franco’s dood organiseerde de linkse Spaanse regering een wake ter nagedachtenis aan de vele slachtoffers van het regime van de dictator.
De gerenommeerde Indiase historica Romila Thapar was onlangs, op haar 93ste, gastspreker tijdens de Kapila Vatsyayan Memorial Lecture. Ze zei onder meer dat het handhaven van de academische normen aan de Jawaharlal Nehru University in het afgelopen decennium ‘extreem problematisch’ is geweest. Wat volgt zijn citaten uit die merkwaardige lezing over de politieke manipulatie van de geschiedenis in India en de teloorgang van de sociale wetenschappen.
1. Elif Shafak (1971) is een bekroonde Turks-Britse bestsellerauteur die zich ook inzet voor rechten van minderheden. Vanwege haar boeken werd Shafak tweemaal aangeklaagd door de Turkse overheid. Ze is professor aan o.a. Oxford University en werd in 2020 benoemd als vicevoorzittera van de Royal Society of Literature. De BBC riep haar uit tot een van de 100 meest invloedrijke en inspirerende vrouwen.
2. In dit goed geschreven en verhelderend boek slaagt Koert Debeuf erin de complexe geschiedenis van het Midden-Oosten behapbaar onder woorden te brengen. Zonder het overzicht uit het oog te verliezen, gaat zijn analyse beknopt én diepgaand in op de impact van lokale, regionale en geopolitieke gebeurtenissen op de regio.
door Volker Weiss en Julia Encke
door Volker Weiss en Julia Encke · Published 22/02/2025 · Last modified 02/03/2025
Hoe extreemrechts de geschiedenis en de democratie vernietigt. Het gevecht rond begrippen. “Hitler was links, Lenin een liberaal”. Welke rol speelt ‘Geschichtspolitik’ in de strategieën van Nieuw Rechts en populisten?
Historicus Volker Weiss schreef er een markant boek over. “Rechts overschrijft het verleden en daarmee begint de aanval op het democratische heden”, is de samenvatting van zijn visie. Journaliste Julia Encke had een gesprek met hem in de Frankfuter Allgemeine Sonntagszeitung van 9 februari. We vatten het voor u samen.
De situatie in de wereld is ‘interessant’ genoeg om er weer een atlas bij te halen. Een artikel van journalist Jan Brachmann in de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) heeft me ertoe aangezet. We parafraseren zijn visie, duiken in ons geografisch geheugen en stuiten op de grenstrauma’s.
Sinterklaas houdt zich al lang niet meer aan de klassieke zes december en komt in vele vermommingen. Bij mij is het – heel eigentijds – een vrouwelijke versie die naar de naam Sofie luistert en mij om de zoveel tijd een boek toestuurt, kwestie van bij te dragen tot het levenslang leren, zij het niet in de versie van onze ex-onderbroekminister voor Onderwijs. Gelukkig is er kunst en literatuur als bescherming tegen de daling van het kennisniveau als gevolg van de obsessie met groei. Graafdier is daar een mooi voorbeeld van, dus dank u wel, lieve Sint.
Op 15 november 2024 was het precies 140 jaar geleden dat in Berlijn de fameuze ‘Conferentie van Berlijn’ (1884-85) werd geopend door de Duitse kanselier Otto von Bismarck. Diplomaten en hoge vertegenwoordigers van 19 Europese landen en de VS kwamen er enkele maanden samen om onder elkaar te beslissen over de koloniale verdeling van Afrika. En hoe de Europese landen de exploitatie van het continent te eigen bate zouden kunnen organiseren zonder direct met elkaar in oorlog te komen.
“Europese regeringen moeten zich nog altijd rekenschap geven van de voortdurende gevolgen van hun koloniale erfenis voor mensen van Afrikaanse afkomst op het Afrikaanse continent en in de diaspora”, aldus Human Rights Watch.
Op 7 oktober 2024 kwam Björn Rzoska zijn boek ‘Gedeelde grond’ voorstellen tijdens het CIMIC-café@DeZondvloed in Mechelen. Het werd een zeer fijne avond in een goedhartige sfeer en prima gemodereerd door Greet Castermans.
Wie de inhoud van het meeslepende boek wil kennen, moet het boek zelf lezen. Maar voor onze nieuwsbrieflezers willen we de nabespreking en discussie met de aanwezigen nadien niet onthouden.
Sinds Kant weten we dat tijd en ruimte effecten zijn van de manier waarop we waarnemen en denken. Soms, heel soms, zijn ze niet arbitrair en komen ze samen op het perfecte moment en de perfecte plaats. Dit is het geval met KZ-syndroom, gepubliceerd in een regio die zijn geschiedenis ontkent en voorgesteld op dezelfde dag wanneer een rechter de bendeleider van een groep ogenschijnlijk keurige knaapjes veroordeelt tot een jaar effectieve gevangenisstraf.
“Kwetsbaarheid, de paradox van de onmacht, het mysterie van het kwaad, wonde en wonder…” Thema’s van Christine Gruwez tijdens het CIMIC-café@de Zondvloed op maandag 29 april naar aanleiding van het verschijnen van haar nieuwste boek ‘De wonde en het recht op kwetsbaarheid. Meditaties over de huidige tijd’ (De Nederlandse vertaling verschijnt in mei).
Met de zomermaanden voor de deur hebben velen onder ons hopelijk wat meer tijd om eens een goed boek vast te pakken en wat bij te lezen, al dan niet op een mooie vakantieplek. Als redactie van de CIMIC-Nieuwsbrief hebben we een eigenzinnige keuze gemaakt van boeken (en een streepje muziek en een expo) die we zelf graag gelezen hebben of die nog op onze stapel ‘te lezen’ liggen te wachten. Boeiende lectuur toegewenst en een prettige zomertijd!
Eind vorig jaar viel er een boek in mijn bus, mij toegestuurd door Sofie Dewulf met de boodschap dat het mij wel zou interesseren. En gelijk heeft ze (dank u, Sofie). Ik = cartograaf valt moeilijk in een genre te duwen, wat meteen een pluspunt is. Fictie of non-fictie? Reisverhaal of egodocument? Het boek brengt de verschillende genres samen, de ik-figuur noemt zichzelf een cartograaf die een kaart van woorden maakt.
Juri Ihorowytsch Andruchowytsch, schrijver, dichter, essayist, werd in 1960 geboren in Stanislaw (Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek) dat sinds 1962 tot Ivano-Frankivsk werd omgedoopt. De stad veranderde in de loop der eeuwen voortdurend van naam, maar ook van eigenaar of bezetter. Tussen 1939 en 1945 werd het wel heel erg bont. Massaslachtingen volgden elkaar op en in 1943 was Stanislau (de Duitse naam) bovendien ook ‘Jodenvrij’ verklaard door de nazi’s. In 1944 werd de stad dan weer deel van de Oekraïense SSR tot in 1991.
Op de muur van de Haarlemmerweg 5a in de Nederlandse universiteitsstad Leiden staat een vreemde tekst geschilderd. De vorm doet veronderstellen dat het een gedicht is. De onderverdeling 4-4-3-3 en de eindrijmen verwijzen naar een sonnet. De auteur, Adam Mickiewicz, is voor de meesten onder ons een illustere onbekende van lang geleden – dat lezen we af aan de getallen 1798 en 1855, de geboorte- en sterftedatum. Leiden heeft sinds 1988 een stedenband met de Poolse stad Torún en werkte een ‘Poolse wandeling in Leiden’ uit die de wandelaar onder andere met het muurgedicht Bajdary confronteert.
Mark Galeotti (1965) is werkzaam aan het Institute of International Relations in Praag en verbonden aan het Nederlandse platform Raam op Rusland. Hij is de auteur van het veelgeprezen De Vory. De Russische supermaffia en We moeten het even over Poetin hebben.
In Een kleine geschiedenis van Rusland, van de heidenen tot Poetin (Prometheus, 2020) beschrijft hij Rusland als “een land zonder natuurlijke grenzen, zonder eenduidige etnische achtergrond, zonder een echte centrale identiteit. En toch is het een van de machtigste landen op aarde, een hoofdrolspeler op het wereldtoneel met een rijke geschiedenis van oorlog en vrede, dichters en revolutionairen”.
Het is onvoorstelbaar hoe weinig we van Oekraïne hebben geweten. Dat geldt eigenlijk voor heel Oost-Europa en dat kunnen we vaststellen bij de lectuur van het boek ‘Grensland, een geschiedenis van Oekraïne’ van Ruslandkenner Marc Jansen. In het hoofdstuk Megalomanie en massamoord beschrijft hij Oekraïne als een ‘bloedland’. We laten even meelezen.
Een van die slachtoffers was de Duitstalige Joodse Paul Pessach Antschel, die later dichter Paul Celan werd. Hij werd geboren in 1920 in Cernauti (Boekovina, toen Roemenië, nu Oekraïne; de stad heet in het Roemeens Cernauti, in het Russisch Tjsrnovtsy, in het Oekraïens Tjernivtsi, in het Duits Czernowitz).
In 2007 vond er in Berlijn een tentoonstelling plaats met als titel: ‘Wo ist Lemberg?’ Ze werd met de hulp van de Kulturstiftung des Bundes georganiseerd door de Stiftung Neue Synagoge – Centrum Judaicum Berlin. Naar aanleiding daarvan verscheen er een ‘Begleitband zur Ausstellung’, een mooi boek onder de titel ‘Lemberg, eine Reise nach Europa’.
Lemberg heet vandaag Lviv of Lvov, en speelt als Oekraïense stad een zeer belangrijke rol in de huidige oorlog. Aan de hand van de aangrijpende geschiedenis van deze stad krijgen we een beter inzicht in de schokkende en complexe gebeurtenissen van de laatste eeuw in deze regio. We ontlenen het volgende (vertaalde) overzicht (tot 2004) aan de ‘Begleitband’ bij de tentoonstelling van 2007.
Na twee jaar coronacrisis (die nog niet voorbij is), komt er opnieuw ruimte vrij om aandacht te hebben voor de toenemende klimaat- en biodiversiteitscrisis. Daarbovenop komt nu de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.
Het nieuwste boek van Geoffrey Parker kan op dit alles een nieuw licht laten schijnen. Hij legt linken tussen wat we de ‘kleine ijstijd’ noemen van de 17de eeuw en natuurrampen, overstromingen, honger, conflicten, oorlogen, ontvolking.
“Waar het visioen ontbreekt, verwildert het volk; Als het de rechte leer bewaart, is het gelukkig.” Spreuken 29:18 In het gedachtegoed van CIMIC heeft Martin Buber (1878-1965) altijd een belangrijke rol gespeeld. Hij is...
Weinig mensen in Nederland zullen niet hebben meegekregen dat David Van Reybrouck een boek over de dekolonisatie van Indonesië heeft geschreven. Overal werd zijn boek ‘Revolusi’ – Revolutie dus, maar dan in Indonesisch – aangekondigd, het werd besproken in de media en de auteur werd geïnterviewd.
Er is een boek verschenen…
