Ergens begin jaren tachtig heb ik De schaamte voorbij verslonden, het boek waarmee Anja Meulenbelt Nederland haar kruis toonde, in meerdere betekenissen van het woord. Als jongvolwassene was ik opgegroeid in een omgeving waar discussies over politiek beperkt bleven tot het dorp, en gevormd op het gymnasium waar ik dankzij gedreven leerkrachten het intellect van de klassieken en de schoonheid van de literatuur leerde kennen.
De vraag waar we vandaan komen, vinden we fascinerend, we graven in ons verleden om onszelf te begrijpen. Als het slecht gaat met ons, zoeken we schuldigen, als het goed gaat, willen we vooral weten hoe we dat voor elkaar gekregen hebben. Tijdens die zoektocht komen veel mensen tot de ontdekking dat hun geheugen allesbehalve betrouwbaar is en ontstaat er een gerechtvaardigde twijfel. Op grond van mijn klinische ervaring en met mijn kennis van het geheugenonderzoek kan ik dat alleen maar bevestigen: wat wij ons menen te herinneren, zegt veel meer over het heden en hoe we ons in dat heden willen positioneren dan over het feitelijke verleden.
Sandro Veronesi (1959) is als romanschrijver, essayist en journalist weliswaar erg bekend in Italië, maar zo mogelijk nog meer in het buitenland. Hij is één van slechts twee schrijvers die de Premio Strega tweemaal wonnen, de belangrijkste Italiaanse literaire prijs. De andere is Paolo Volponi.
Lezen geeft je vleugels en die heb je ook nodig als je met Grenzeloos. Samen sterke verhalen vertellen, een bloemlezing gemaakt door het Lezerscollectief, in verschillende werelden wilt vertoeven. Dit boek met 30 gedichten en 30 kortverhalen is nog in vele bibliotheken voorradig.
CIMIC en House of Compassion organiseren op zaterdag 7 februari 2026 een ontmoeting met de schrijfster in ‘Het Anker’ in Brussel. Prik de datum, een uitnodiging volgt nog.
Vanaf het ogenblik dat wij tweebeners werden, begonnen we te wandelen en sindsdien zijn we er nooit mee gestopt. Tweehonderdduizend jaar lang was het voor ons als jagers-verzamelaars vooral functioneel, vanaf de nederzettingentijd en het christendom krijgt het ook een spirituele bedoeling. Wandelen is een manier om een confrontatie aan te gaan met jezelf en met wat boven ons uittorent. De georganiseerde versie vinden we in pelgrimstochten, vanaf de negende eeuw gaat de voorkeur naar het Spaanse Santiago de Compostella.
Shakespeare had het over ‘The Winter of Our Discontent’, daar kunnen wij de zomer aan toevoegen. De voorbije maanden is de kloof tussen kiezers en politiek zo mogelijk nog groter geworden. Steeds meer mensen zijn ervan overtuigd dat de ‘verkozenen des volks’ niet langer in staat zijn en zelfs de bereidheid niet meer hebben om maatregelen te nemen met het oog op het gemeenschappelijk belang. Helaas brengt deze overtuiging veel burgers tot een verkeerde conclusie: democratie zou niet werken, dus hebben we een sterke leider nodig. Help!
‘Een hels experiment’ is een roman van Guido De Schrijver die zich in een historische context situeert. In 2010 verwekte de ontdekking van ‘vergeten’ documenten een politieke aardbeving in de VS en in Guatemala. Het ging over experimenten van een Amerikaanse medische ploeg – in samenwerking met een Guatemalteekse ploeg – die in Guatemala tussen 1946 en 1948 proeven uitvoerde op meer dan vijfduizend personen (soldaten, gevangenen, prostituees, geesteszieken en weeskinderen).
Het laatste boek van Paul Verhaeghe, ‘Wijsheid’, is een parel. Ik heb het tweemaal gelezen, en zal het nog eens herlezen. Elke bladzijde ‘draagt’ en doet je stilstaan bij jezelf, je soortgenoten-medemensen en de wereld. Het duurt dus even voor je het boek(je) van 158 bladzijden uit hebt. Maar het schudt je dooreen. Het lijkt wel een synthese van alles wat de auteur tot nu toe schreef.
Begin dit jaar kreeg ik een manuscript in mijn mailbox met de vraag wat ik ervan vond. Ik vond het zo goed dat ik voorstelde er een inleiding voor te schrijven, die ik hier als bespreking meegeef.
Leegte, in combinatie met het ontbreken van een zingevend doel, is wijdverspreid. Veel tijdgenoten ervaren een onbehagen, waarover sommigen zich schuldig voelen – we hebben het toch goed? Ze voelen zich niet thuis in de wereld, in hun lijf, zelfs niet in hun identiteit.
1. Elif Shafak (1971) is een bekroonde Turks-Britse bestsellerauteur die zich ook inzet voor rechten van minderheden. Vanwege haar boeken werd Shafak tweemaal aangeklaagd door de Turkse overheid. Ze is professor aan o.a. Oxford University en werd in 2020 benoemd als vicevoorzittera van de Royal Society of Literature. De BBC riep haar uit tot een van de 100 meest invloedrijke en inspirerende vrouwen.
2. In dit goed geschreven en verhelderend boek slaagt Koert Debeuf erin de complexe geschiedenis van het Midden-Oosten behapbaar onder woorden te brengen. Zonder het overzicht uit het oog te verliezen, gaat zijn analyse beknopt én diepgaand in op de impact van lokale, regionale en geopolitieke gebeurtenissen op de regio.
Zoals veel literatuurliefhebbers hou ik van Julian Barnes – elke roman van hem is om te koesteren. Net omdat het romans zijn, komt hij in mijn boekenblog niet voor, maar deze bundeling van vijf essays geven mij de kans dat vooralsnog toch te doen. Vermoedelijk is Barnes altijd al een wijs man geweest, nu hij bijna tachtig wordt, blikt hij terug en krijg je inzichten en ideeën voorgeschoteld met de patine van zijn leeftijd. Tijdens het lezen zat ik bijna voortdurend te glimlachen, humor is een belangrijk onderdeel van wijsheid.
Evelyn Roll is een politiek verslaggeefster bij de Süddeutsche Zeitung en staat bekend als Angela Merkel-expert. In haar vorig leven toch. Nu zit ze op de trein en herkent ze de stem van een medereiziger, “De engel uit mijn hel”. Het is de neurochirurg die haar gered heeft van iets wat maar weinig mensen overleven: een hersenbloeding ten gevolge van een aneurysma. De man zit twee rijen achter haar, o toeval, ze hoort zijn stem op het moment dat ze beslist heeft haar verhaal neer te schrijven. Toeval bestaat niet (meteen één van de vele, intelligent behandelde onderwerpen in het boek).
We leven in donkere, onzekere tijden, vandaar dat we behoefte hebben aan hoop gecombineerd met duidelijkheid. Het boek van Koen Schoors is zowel hoopvol als helder, hij vertelt ons hoe hij de toekomst ziet en dat blijkt een flink stuk positiever dan algemeen verwacht. Voor de realisatie rekent hij op zeventig jaar, waarmee hij natuurlijk een slag om de arm houdt. Zijn argument voor dit interval snijdt hout: om de zeventig jaar kantelt de wereld. De veranderingen, schrijft hij, zijn reeds bezig en het eerste kwartaal van deze eeuw zal later ‘de Grote Transitie’ heten. “Welke richting het uitgaat en waar we uitkomen, hangt af van de keuzes die we nu maken”.
“Kunnen we de geestelijke nood van zoveel mensen enerzijds en de bewezen doeltreffendheid van de vredestechnieken anderzijds blijven vaststellen en niets doen?Maken we ons daarmee niet schuldig aan het niet-verlenen van bijstand aan personen in gevaar?” (citaat uit ‘Vrede kun je leren’, p. 66)
Of toeval bestaat, weet ik niet. Feit is dat ik in dezelfde periode twee boeken herlezen heb, totaal verschillend (een roman en een wetenschappelijk werk) en toch gelijkaardig (alle twee handelen ze over goed en kwaad). Beide in hardcover mét leeslint (pure luxe), beide tellen bijna duizend pagina’s, dus perfect voor de toen nog lange grijze winterweken.
Michael Sandel is hoogleraar politieke filosofie in Harvard, de twintig jaar jongere Thomas Piketty doceert economische geschiedenis in Parijs en werd wereldberoemd met zijn Kapitalisme in de 21ste eeuw. Hun werk wordt geruggensteund door het baanbrekende onderzoek van Richard Wilkinson en Kate Pickett naar de maatschappelijke effecten van ongelijkheid. Dit boekje is de geredigeerde versie van een gesprek dat de twee denkers hadden op 20 mei 2024 aan de Paris School of Economics.
De Duitse filosofe Lisa Herzog (°1983) zet in De toekomst van werk uiteen waarom arbeid democratischer georganiseerd moet worden. In het voorwoord bij de Nederlandse uitgave benadrukt ze dat het onderwerp de voorbije jaren nóg belangrijker geworden is: de coronacrisis met het bijbehorende thuiswerken heeft de arbeidswereld overhoopgehaald, de jongere generatie eist een andere work-lifebalans, de impact van AI op de werkvloer wordt voelbaar, enzovoorts.
De veranderingen zijn er, de vraag is hoe we die kunnen aansturen en welke risico’s er op ons afkomen. Haar overtuiging blijkt uit de oorspronkelijke Duitse titel: Die Rettung der Arbeit. Werk moet worden gered.
Vlak voor een lezing krijgt Philipp Blom vaak de vraag van de organisator of hij in deze donkere tijden bij het slot van zijn betoog het publiek toch enige hoop kan meegeven. Dit essay is zijn antwoord, geschreven in zeven episodes en gericht aan een jongeman die hem dezelfde vraag stelde. Op pagina 100 lees je wat je ondertussen al door hebt: “Waarom ik jou geen eenvoudig antwoord kan geven? Omdat ik beloofd heb je serieus te nemen en omdat hoop ingewikkelder wordt naarmate je veroudert.”
Sinterklaas houdt zich al lang niet meer aan de klassieke zes december en komt in vele vermommingen. Bij mij is het – heel eigentijds – een vrouwelijke versie die naar de naam Sofie luistert en mij om de zoveel tijd een boek toestuurt, kwestie van bij te dragen tot het levenslang leren, zij het niet in de versie van onze ex-onderbroekminister voor Onderwijs. Gelukkig is er kunst en literatuur als bescherming tegen de daling van het kennisniveau als gevolg van de obsessie met groei. Graafdier is daar een mooi voorbeeld van, dus dank u wel, lieve Sint.
Je bent begin zestig, je leeft gezond, professioneel ben je actief en succesvol. Bij een preventief bloedonderzoek blijkt een bepaalde waarde niet binnen de verwachte normen te liggen. Na een nieuwe bloedafname een paar weken later acht de arts een beenmergpunctie noodzakelijk, vervolgens krijg je telefonisch de diagnose ‘acute myeloïde leukemie’.
In Vlaanderen kent iedereen Sanda Dia, helaas door de manier waarop hij om het leven werd gebracht. Lezers uit Nederland zullen minder of zelfs niet op de hoogte zijn van de feiten achter dit boek, daarom pluk ik wat informatie uit de ruimere Wikipediapagina ‘Dood van Sanda Dia’.
De geschiedenis van de psychiatrie toont hoe verschillende tijdperken op verschillende wijzen omgaan met mentale moeilijkheden. Twee dominante paradigma’s wisselen elkaar af: de oorzaak van de problemen ligt bij de individuele psyche (religieus, moreel, psychologisch) versus psychiatrische aandoeningen vinden hun oorzaak in het lichaam (humoraal, neurologisch, vandaag zelfs in de spijsvertering). Op de achtergrond deemstert er een derde overtuiging die nooit de bovenhand haalt: de oorzaak ligt in de tijdsgebonden en altijd dwingende opvattingen over de ideale mens, in combinatie met de omgeving waarin iemand opgroeit.
Sinds Kant weten we dat tijd en ruimte effecten zijn van de manier waarop we waarnemen en denken. Soms, heel soms, zijn ze niet arbitrair en komen ze samen op het perfecte moment en de perfecte plaats. Dit is het geval met KZ-syndroom, gepubliceerd in een regio die zijn geschiedenis ontkent en voorgesteld op dezelfde dag wanneer een rechter de bendeleider van een groep ogenschijnlijk keurige knaapjes veroordeelt tot een jaar effectieve gevangenisstraf.
Eduardo Hoornaert is op dit ogenblik 94. Hij werd in 1930 in Brugge geboren en heeft als historicus ontzettend veel betekend voor de bevrijdingstheologie en voor Brazilië. Dat hij ons nu – dankzij de vertaling van Eric Galle – nog een biografie over Hélder Câmara bezorgt, is een geschenk. De auteur was docent kerkgeschiedenis in João Pessoa, in Recife en later aan het Instituut voor Theologische en Pastorale Studies in Fortaleza in Brazilië. Hij heeft van 1964 tot 1980 samengewerkt met ‘de rode bisschop’, Hélder Câmara.
In de aanloop naar de nieuwjaarsperiode kreeg ik eind vorig jaar de vraag van De Morgen welke boeken van 2023 ik hun lezers zou aanraden. Ik dacht onmiddellijk aan Demon Copperhead, een roman die mij van mijn sokken geblazen heeft. Het boek was op dat ogenblik enkel in de originele Amerikaanse versie verkrijgbaar – dat bleek geen bezwaar te zijn, wèl dat het in 2022 gepubliceerd was.
