Op 20 november 2025 was het exact 50 jaar geleden dat in Spanje dictator Francisco Franco stierf op 82-jarige leeftijd. Hij was toen de laatste van de extreemrechtse leiders in het Europa van na de Tweede Wereldoorlog. In de aanloop naar die 50ste verjaardag van Franco’s dood organiseerde de linkse Spaanse regering een wake ter nagedachtenis aan de vele slachtoffers van het regime van de dictator.
Tom Khaled Würdemann, 31 en Duitser van Syrische afkomst, promoveerde aan het Instituut voor Palestinastudies in Beiroet, Washington en Jeruzalem. Hij is onderzoeker aan de Hogeschool voor Joodse studies en het Centrum voor Transculturele studies in Heidelberg. Hij werkte mee aan onderzoeksprojecten zoals ‘Gathering the dispersed. State Evasion and States-Marking in Modern Jewish, Kurdish an Berber History’, en ‘Beyond Conflict and Coexistence. An Entangled History of Jewish-Arab Relations.’ Sinds 2024 is hij wetenschappelijk medewerker ‘Ambivalent Enmity’ aan de universiteit van Heidelberg.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft het Israëlische leger (IDF) opgedragen het offensief tegen Gaza-stad nog op te voeren, ondanks interne en internationale veroordelingen. Te midden van beschuldigingen van de International Association of Genocide Scholars dat Israël een genocide pleegt, werden op dinsdag 2 augustus ongeveer 40.000 reservisten opgeroepen om zich te melden voor dienstplicht. Nog eens 90.000 reservisten moeten tegen het einde van het eerste kwartaal van 2026 worden gemobiliseerd. Maar uit rapporten blijkt dat het aantal reservisten dat bereid is die orders te aanvaarden, afneemt.
door Volker Weiss en Julia Encke
door Volker Weiss en Julia Encke · Published 22/02/2025 · Last modified 02/03/2025
Hoe extreemrechts de geschiedenis en de democratie vernietigt. Het gevecht rond begrippen. “Hitler was links, Lenin een liberaal”. Welke rol speelt ‘Geschichtspolitik’ in de strategieën van Nieuw Rechts en populisten?
Historicus Volker Weiss schreef er een markant boek over. “Rechts overschrijft het verleden en daarmee begint de aanval op het democratische heden”, is de samenvatting van zijn visie. Journaliste Julia Encke had een gesprek met hem in de Frankfuter Allgemeine Sonntagszeitung van 9 februari. We vatten het voor u samen.
Met de val van Goma, een miljoenenstad aan het Kivumeer in het oosten van Congo, kende de niet-aflatende oorlog in de regio van de Afrikaanse Grote Meren op zondag 26 januari 2025 een voorlopig triest dieptepunt. De rebellen van M23, hierbij volop gesteund door Rwanda, hebben de stad nu in handen. Het Congolese regeringsleger (FARDC) is grotendeels ontwapend of gevlucht, net als de VN-vredesmissie MONUSCO.
door Jihad Van Puymbroeck
door Jihad Van Puymbroeck · Published 26/10/2024 · Last modified 19/09/2025
Jihad Van Puymbroeck vertelde enkele weken geleden in Brugge tijdens ‘Zes stemmen voor een betere wereld’ waarom ze het beu is om altijd maar opnieuw te moeten proberen om mensen te begrijpen die racistische uitspraken doen. Zij vroeg zich daarbij kritisch af of het nodig is om altijd naar verbinding te zoeken. Een opinie.
Als je werkelijk wil weten hoe ‘destructief recht’ werkt en je een inzicht wil krijgen in de gruwel van Gaza momenteel, moet je zoals steeds de zeer verstandige Omer Bartov lezen. Verdoe je tijd dus niet met Grunberg- en Brusselmans-gezever. Lees deze absolute must long read!
Christophe Busch, directeur Hannah Arendt Instituut
“This is the logic of endless violence, a logic that allows one to destroy entire populations and to feel totally justified in doing so. It is a logic of victimhood – we must kill them before they kill us, as they did before – and nothing empowers violence more than a righteous sense of victimhood.”
Wie echt wil, kan zich op dit ogenblik goed over Duitsland informeren via kranten, tijdschriften en tv. Bij ons is Jan Leyers een jaar lang voor de VRT ‘bij de Duitsers’ geweest om poolshoogte te nemen. De Duitse situatie is zeer complex en de oostkant heeft een andere kijk op de werkelijkheid dan de westkant. Maar dat is al 75 jaar zo. De val van de Muur in 1989 heeft die verschillende visies nog steeds niet samengebracht.
Asielbeleid Nederland / OPINIE
door Marre de Vetten
door Marre de Vetten · Published 26/09/2024 · Last modified 13/10/2025
“Afgelopen weekend heb ik gehuild. Dat zeg ik niet om aandacht te trekken. Of misschien ook wel. Want ik wil je aandacht – dit is echt zo belangrijk”, schrijft Marre de Vetten over de ‘asielcrisis’ die de nieuwe Nederlandse regering onder druk van de PVV, de extreemrechtse partij van Geert Wilders, heeft uitgeroepen om ‘harde’ maatregelen te kunnen nemen tegen asielzoekers. Dat Nederland daarmee fundamentele mensenrechten met de voeten treedt, lijkt de bevolking niet meer te deren. Of toch?
Met het oog op de komende Europese, nationale en regionale verkiezingen maken wij ons als christenen uit diverse tradities ernstig zorgen over recente politieke ontwikkelingen. Wij, ondergetekenden, willen deze bezorgdheden uiten en met u delen.
Migranten kunnen de ‘gamechanger’ worden bij de Bondsdagverkiezingen van 2025. Het is bizar. Migranten in Duitsland zouden beslissend kunnen worden voor de Bondsdagverkiezingen door voor de partij te kiezen die hen het meest veracht, de AfD. Sociologe Naika Foroutan, waarover we in een vorige nieuwsbrief berichtten, waarschuwt in een artikel in Die Zeit van 7 maart.
Sinds Kant weten we dat tijd en ruimte effecten zijn van de manier waarop we waarnemen en denken. Soms, heel soms, zijn ze niet arbitrair en komen ze samen op het perfecte moment en de perfecte plaats. Dit is het geval met KZ-syndroom, gepubliceerd in een regio die zijn geschiedenis ontkent en voorgesteld op dezelfde dag wanneer een rechter de bendeleider van een groep ogenschijnlijk keurige knaapjes veroordeelt tot een jaar effectieve gevangenisstraf.
Het is niet overdreven te stellen dat Duitsland in rep en roer staat. Er is veel aan de gang. Wat houdt het land nog samen? Hoe moet het verder met de slabakkende economie? Waar is het de AfD (de partij Alternative für Deutschland) en Die Neue Rechte (Nieuw Rechts) vandaag om te doen? Waar staan en waar gaan ze voor? Kunnen de moedige betogingen van vele honderdduizenden mensen dit nog een halt toeroepen? In elk geval zijn er veel meer hoopvolle reacties tegen extreemrechts dan in Nederland en Vlaanderen.
In de voorbije weken zijn 300.000 mensen in verschillende steden in Duitsland de straat op gegaan om te demonstreren tegen extreemrechtse groepen. Onder meer bondskanselier Olav Scholz (SPD) en ministers Baerbock en Schüle waren aanwezig bij een demonstratie in Potsdam. Burgemeester Schubert had opgeroepen tot die demonstratie nadat bekend werd dat er in zijn stad vorig najaar een extreemrechtse samenkomst had plaats gevonden, waarbij er gesproken was over massadeportaties als de AfD (Alternative für Deutschland) aan de macht zou komen.
Op 7 oktober 2023 drongen militante strijders van Hamas vanuit Gaza Israël binnen. “Honderden mensen werden in hun huizen en tijdens een muziekfestival omgebracht, hele buurten werden totaal vernietigd.” Dat schrijft de Israëlische dienstweigeraar Haggai Matar. De gruwel is onvoorstelbaar.
Israël heeft intussen 300.000 reservisten opgeroepen en bereidt een grondoffensief voor in de Gaza-strook. De regeringsvertegenwoordigers van het oorlogskabinet van Netanyahu schreeuwen om wraak. Bijna tienduizend Palestijnen werden inmiddels gedood bij Israëlische bombardementen.
Zoals elke intellectueel kreeg ik de voorbije jaren af en toe de vraag of de jaren dertig terug zijn. De studie van Dirk Verhofstadt geeft een goed onderbouwd antwoord dat al uit de titel blijkt: het gevaar van extreemrechts. Hitler en zijn NSDAP-partij kwamen democratisch aan de macht, met de hulp van gevestigde politici die hem een meerderheid bezorgden in de overtuiging dat een regeringsdeelname zijn partij de das zou omdoen. Net het omgekeerde gebeurde: op korte tijd wrong Hitler de democratie en haar vertegenwoordigers vakkundig de nek om.
Sinds eind februari is er in Tunesië een ware ‘jacht’ aan de gang op migranten uit zwart-Afrika. Vele Afrikaanse landen repatrieerden hun landgenoten om te voorkomen dat ze het slachtoffer zouden worden van racistische aanvallen, zowel van de politie als van gewone burgers. Wat is er aan de hand?
Op zondag 8 januari 2023 bestormden in de Braziliaanse federale hoofdstad Brasília duizenden rechts-extremisten en aanhangers van voormalig president Jair Bolsonaro het parlementsgebouw, het presidentiële paleis en het hooggerechtshof. Zij richtten daarbij zware vernielingen aan en riepen het leger op om de net aangestelde president Lula da Silva ten val te brengen. De voormalige minister van Justitie, Anderson Torres, werd gearresteerd en de gouverneur van het federale district, Ibaneis Rocha, werd geschorst. De parallellen met wat gebeurde op 6 januari 2021 bij de bestorming van het Capitool in Washington DC door extremistische Trump-aanhangers zijn overduidelijk.
We vroegen aan prof. Neuri A. Alves, filosoof, onderzoeker en adviseur bij de vakbond Fetraf in Santa Catarina, om een persoonlijke analyse te maken van de gebeurtenissen.
Velen hadden verwacht dat Lula da Silva meteen in de eerste ronde van de verkiezingen in Brazilië, op zondag 2 oktober, tot president zou zijn verkozen. Hij haalde niet de verhoopte 50 procent en huidig president Jair Bolsonaro haalde meer dan 40 procent, veel meer dan de opiniepeilingen hadden voorspeld. Ondertussen is nu ook de tweede ronde op 30 oktober achter de rug en haalde Lula het nipt van Bolsonaro.
Elke maatschappijcriticus krijgt vandaag de dag de vraag voorgeschoteld of ons tijdperk vergelijkbaar is met de jaren dertig van de vorige eeuw. Ook toen was er een economische crisis, ook toen heerste er een polarisatie en ook toen haalde racistisch rechts de overhand.
Na twee jaar coronacrisis (die nog niet voorbij is), komt er opnieuw ruimte vrij om aandacht te hebben voor de toenemende klimaat- en biodiversiteitscrisis. Daarbovenop komt nu de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.
Het nieuwste boek van Geoffrey Parker kan op dit alles een nieuw licht laten schijnen. Hij legt linken tussen wat we de ‘kleine ijstijd’ noemen van de 17de eeuw en natuurrampen, overstromingen, honger, conflicten, oorlogen, ontvolking.
